Co dalej
- Wynik poza zakresem? Omów to z lekarzem prowadzącym lub położną na najbliższej wizycie. Nie odchudzaj się w ciąży i nie zmieniaj sposobu odżywiania na własną rękę.
- Nagły przyrost masy ciała, zwłaszcza z obrzękami twarzy lub dłoni, bólem głowy albo zaburzeniami widzenia, zgłoś lekarzowi od razu, nie czekając na kolejną wizytę.
- Zapisuj wagę mniej więcej raz na tydzień lub na każdej wizycie, rano, na tej samej wadze. Pojedynczy pomiar mówi mniej niż kilka kolejnych.
Skąd biorą się zalecenia IOM
W 2009 roku amerykański Institute of Medicine (obecnie National Academy of Medicine) i National Research Council opublikowały raport „Weight Gain During Pregnancy: Reexamining the Guidelines”. Zalecenia opierają się na BMI sprzed ciąży i progach WHO, a zakres przyrostu dobrano tak, by ograniczać ryzyko powikłań u matki i dziecka związanych zarówno ze zbyt małym, jak i zbyt dużym przyrostem.
Raport dotyczy kobiet w USA, ale autorzy zaznaczają, że zalecenia mogą mieć zastosowanie także w innych krajach rozwiniętych. Nie ma w nich osobnych zakresów dla nastolatek ani kobiet niskiego wzrostu: te grupy korzystają z zakresów dla swojego BMI.
Jak czytać wynik
Wynik pokazuje, czy Twój dotychczasowy przyrost mieści się w zakresie na dany tydzień, jest od niego mniejszy, czy większy. Zakres na tydzień jest przybliżeniem: rzeczywisty przyrost rzadko rośnie równo, a pojedynczy pomiar może zmienić się o kilogram z dnia na dzień, np. przez zatrzymanie wody.
Przyrost w ciąży to nie tylko tkanka tłuszczowa matki: składają się na niego m.in. dziecko, łożysko, płyn owodniowy, większa objętość krwi i płynów oraz macica i piersi. Dlatego w ciąży nie ocenia się wagi tak jak poza nią i nie należy się odchudzać.
- W zakresie - przyrost odpowiada zaleceniom IOM dla Twojego BMI i tygodnia ciąży.
- Poniżej zakresu albo powyżej zakresu - omów to z lekarzem prowadzącym lub położną; ocenią wynik razem z rozwojem dziecka i badaniami.
Jak liczymy
Z wagi sprzed ciąży i wzrostu liczymy BMI i przypisujemy je do jednej z czterech grup według progów WHO, tak jak w zaleceniach IOM 2009. Dla każdej grupy IOM podaje zalecany przyrost na koniec ciąży pojedynczej i tempo przyrostu w II i III trymestrze (w kg na tydzień), zakładając przyrost 0,5–2 kg w I trymestrze. Z tych liczb wyznaczamy zakres na bieżący tydzień i porównujemy z nim Twój przyrost (obecna waga minus waga sprzed ciąży).
BMI = masa sprzed ciąży [kg] / wzrost² [m]BMI < 18,5: 12,5–18 kg · 18,5–24,9: 11,5–16 kg · 25,0–29,9: 7–11,5 kg · ≥ 30,0: 5–9 kgśrednio (zakres) kg/tydz.: 0,51 (0,44–0,58) · 0,42 (0,35–0,50) · 0,28 (0,23–0,33) · 0,22 (0,17–0,27)t ≤ 13: od 0,5 × t/13 do 2 × t/13 kg · t > 13: od 0,5 + (t − 13) × tempo min do 2 + (t − 13) × tempo maks kgprzyrost do porodu: BMI 18,5–24,9: 17–25 kg · 25,0–29,9: 14–23 kg · ≥ 30,0: 11–19 kg · BMI < 18,5: brak zaleceńZakres na konkretny tydzień to nasze przeliczenie, nie liczba z raportu IOM: przyjmujemy, że I trymestr to 13 ukończonych tygodni, a przyrost 0,5–2 kg rozkłada się w nim równomiernie, dalej dodajemy tempo z tabeli IOM. Po 40. tygodniu pokazujemy zakres z 40. tygodnia. Przyrost i zakres zaokrąglamy do 0,1 kg. Dla ciąży bliźniaczej IOM nie podaje tempa tygodniowego, więc pokazujemy tylko wstępny zakres na koniec ciąży. Zalecenia IOM opracowano dla kobiet w USA; autorzy piszą, że mogą mieć zastosowanie w innych krajach rozwiniętych. Obliczenia wykonuje Twoja przeglądarka: dane nie są nigdzie wysyłane ani zapisywane. To informacja, nie diagnoza.
Źródła
- Institute of Medicine and National Research Council. Weight Gain During Pregnancy: Reexamining the Guidelines. Rasmussen KM, Yaktine AL (red.). Washington, DC: The National Academies Press; 2009 (Podsumowanie, tabela S-1 i zalecenia dla ciąży mnogiej). doi:10.17226/12584
- Ten sam raport w NCBI Bookshelf: NBK32813
- American College of Obstetricians and Gynecologists. ACOG Committee Opinion No. 548: Weight gain during pregnancy. Obstet Gynecol. 2013;121(1):210–212. doi:10.1097/01.AOG.0000425668.87506.4c
Najczęstsze pytania
Ile powinnam przytyć w ciąży?
Według zaleceń IOM 2009 zależy to od BMI sprzed ciąży. W ciąży pojedynczej: przy niedowadze (BMI poniżej 18,5) 12,5–18 kg, przy prawidłowej masie ciała (18,5–24,9) 11,5–16 kg, przy nadwadze (25,0–29,9) 7–11,5 kg, a przy otyłości (30 i więcej) 5–9 kg. Indywidualny cel ustala lekarz prowadzący.
Ile przytyć w pierwszym trymestrze?
Zalecenia IOM zakładają przyrost 0,5–2 kg w całym I trymestrze, niezależnie od BMI sprzed ciąży. Na początku ciąży waga może też chwilowo spaść, np. przy nudnościach i wymiotach. Jeśli spadek jest wyraźny lub wymioty są częste, omów to z lekarzem prowadzącym lub położną.
Ile tygodniowo przybierać w II i III trymestrze?
Według IOM 2009 średnio: przy niedowadze 0,51 kg (0,44–0,58), przy prawidłowej masie ciała 0,42 kg (0,35–0,50), przy nadwadze 0,28 kg (0,23–0,33), a przy otyłości 0,22 kg (0,17–0,27) na tydzień. To wartości orientacyjne: waga zmienia się z tygodnia na tydzień nierówno, np. przez zatrzymanie wody.
Ile przytyć w ciąży bliźniaczej?
IOM podaje dla ciąży bliźniaczej tylko zalecenia wstępne (prowizoryczne): 17–25 kg przy prawidłowej masie ciała, 14–23 kg przy nadwadze i 11–19 kg przy otyłości. Dla kobiet z niedowagą nie ma nawet wstępnych zaleceń. Ciąża bliźniacza wymaga indywidualnej opieki, więc przyrost omawiaj z lekarzem prowadzącym.
Przytyłam więcej niż zakres. Czy mam się odchudzać?
Nie. W ciąży nie należy się odchudzać ani ograniczać jedzenia na własną rękę. Wynik poza zakresem to informacja, którą warto omówić z lekarzem prowadzącym lub położną: ocenią ją razem z rozwojem dziecka, ciśnieniem i wynikami badań. Szybki przyrost z obrzękami, bólem głowy lub zaburzeniami widzenia zgłoś lekarzowi od razu.
Skąd wziąć wagę sprzed ciąży?
Najlepiej wpisać masę ciała tuż przed zajściem w ciążę. Jeśli jej nie znasz, możesz użyć wagi zmierzonej na pierwszej wizycie w ciąży, pamiętając, że wynik będzie wtedy mniej dokładny.
Czy polskie towarzystwa mają własne zalecenia?
Na tej stronie opieramy się na zaleceniach IOM 2009, do których odsyła m.in. amerykańskie towarzystwo ginekologów i położników (ACOG). Zaleceń polskich towarzystw naukowych na tej stronie nie cytujemy. O zaleceniach obowiązujących w Twojej opiece zapytaj lekarza prowadzącego lub położną.