BMI niemowlaka liczy się tak samo jak u dorosłych, ale progów 25 i 30 nie stosuje się. BMI dziecka rośnie w pierwszym roku, a potem spada do około 5. roku życia. Wynik ma sens tylko na siatce centylowej dla wieku i płci. Do 2 lat często ocenia się też masę ciała w stosunku do długości.
Czy BMI niemowlaka ma sens
BMI to masa ciała w kilogramach podzielona przez kwadrat długości ciała w metrach. U niemowlęcia wzór działa tak samo, ale wynik czyta się inaczej niż u dorosłych. Progi 18,5, 25 i 30 dotyczą wyłącznie dorosłych.
Powód jest prosty: BMI zmienia się naturalnie z wiekiem. Według pracy Kułagi i współautorów (2015) BMI rośnie w okresie noworodkowym i niemowlęcym, od około 18. miesiąca życia stopniowo spada aż do około 5. roku życia, a potem systematycznie rośnie. Rolland-Cachera i współautorzy (1984) opisali ten sam wzór: otłuszczenie zwiększa się w pierwszym roku życia, potem maleje i ponownie rośnie średnio około 6. roku życia.
Dlatego ten sam wynik BMI może być wysoki u dwulatka, a przeciętny u niemowlęcia w wieku kilku miesięcy. Liczbę zawsze trzeba porównać z rówieśnikami tej samej płci i w tym samym wieku na siatce centylowej.
Jak policzyć BMI niemowlaka
Przykład: niemowlę w wieku 6 miesięcy waży 7,5 kg i ma 67 cm długości. BMI = 7,5 ÷ (0,67 × 0,67) = 7,5 ÷ 0,4489 = 16,7.
Ta sama liczba u dorosłego oznaczałaby niedowagę, a u dziecka nie mówi nic, dopóki nie zaznaczy się jej na siatce dla wieku i płci. Nie podajemy, na którym centylu wypada ten wynik, bo nie publikujemy siatek centylowych. Zaznacza go pediatra lub pielęgniarka podczas bilansu zdrowia.
Wynik bardzo zależy od pomiaru długości. Jeśli to samo dziecko zmierzy się na 66 cm zamiast 67 cm, BMI wyniesie 7,5 ÷ (0,66 × 0,66) = 7,5 ÷ 0,4356 = 17,2. Różnica 1 cm w długości zmienia więc wynik o 0,5 kg/m². U niemowlęcia, które wierci się podczas pomiaru, o taki błąd łatwo.
Jakie siatki stosuje się do 2-3 lat
Kułaga i współautorzy (2015) zalecają do oceny dzieci w wieku od urodzenia do 3 lat siatki opracowane na podstawie standardu wzrastania WHO, a od 3 do 18 lat polskie siatki OLAF i OLA. Dla dzieci do 3 lat przygotowano m.in. siatki BMI dla wieku, a dla dzieci do 2 lat siatki masy ciała w stosunku do długości ciała.
Amerykańskie CDC (Grummer-Strawn i wsp., 2010) również zaleca stosowanie siatek WHO u dzieci poniżej 24 miesięcy, a siatek CDC od 2 do 19 lat. Do wychwytywania nietypowego wzrastania u dzieci do 2 lat proponuje osobne granice na siatkach WHO, inne niż w przypadku starszych dzieci.
- Masa ciała do długości ciała: pokazuje, czy masa pasuje do długości dziecka, niezależnie od wieku. WHO określa u dzieci poniżej 5 lat nadwagę i otyłość przez to, jak daleko masa ciała do wzrostu leży powyżej mediany standardów wzrastania WHO.
- BMI dla wieku: na polskich siatkach BMI dla dzieci do 3 lat zaznaczono dodatkowo osobną, wyższą krzywą, bo w tej grupie wieku otyłość rozpoznaje się według innej granicy niż u starszych dzieci (Kułaga i wsp., 2015). Pediatra odczytuje ją z siatki w Książeczce Zdrowia Dziecka.
- Masa ciała i długość dla wieku: podstawowe siatki, na których śledzi się, czy dziecko rośnie harmonijnie.
Nie przedrukowujemy siatek WHO ani wartości centyli. Odnośniki do publikacji z polskimi siatkami znajdziesz w źródłach. Jeśli Twoje dziecko jest pod opieką poradni, korzystaj z siatek w książeczce zdrowia dziecka.
Jak mierzyć długość i masę niemowlęcia
Do 2. roku życia mierzy się długość ciała w pozycji leżącej, a później wzrost na stojąco. Kułaga i współautorzy podają, że u dzieci w wieku 18-30 miesięcy pomiar na leżąco był średnio o 0,73 cm większy niż na stojąco. Dlatego, jeśli dziecko poniżej 2 lat zmierzono na stojąco, przed zaznaczeniem na siatce dodaje się 0,7 cm. U dziecka powyżej 2 lat zmierzonego na leżąco odejmuje się 0,7 cm.
Masę niemowlęcia najlepiej mierzyć na wadze niemowlęcej, bez ubrania lub w samej czystej pieluszce, zawsze w podobnych warunkach. Pomiary z różnych wag i o różnej porze dnia trudno porównywać. Wyniki zapisuj z datą, aby pokazać je pediatrze.
Na długość dziecka wpływa też wzrost rodziców. Orientacyjny docelowy wzrost dziecka pokazuje kalkulator przewidywanego wzrostu dziecka. Wcześniaka ocenia się według wieku skorygowanego, co wyjaśniamy w artykule Siatki centylowe dla wcześniaków.
Ważniejszy jest trend niż jeden wynik
Linie centylowe tworzą kanały rozwojowe. Wzrastanie jest harmonijne, gdy kolejne pomiary dziecka układają się w jednym kanale, nawet jeśli jest to kanał niski lub wysoki (Kułaga i wsp., 2015). Pojedynczy pomiar BMI niemowlęcia ma mniejsze znaczenie niż to, jak zmieniają się masa ciała i długość w kolejnych miesiącach.
Brytyjskie wytyczne NICE dotyczące zaburzeń przyrostu masy ciała (NG75) traktują jako sygnał do oceny m.in. spadek masy ciała o dwa lub więcej kanały centylowe u dziecka z masą urodzeniową w typowym zakresie oraz masę ciała wyraźnie poniżej typowego zakresu dla wieku. Gdy dziecko jest starsze, o nadwadze i otyłości piszemy w artykule Otyłość u dzieci.
Jak liczymy
BMI liczymy jako masę ciała w kilogramach podzieloną przez kwadrat długości ciała w metrach, z zaokrągleniem do jednego miejsca po przecinku. Przebieg BMI w dzieciństwie opisujemy za Kułagą i wsp. (2015) oraz Rolland-Cachera i wsp. (1984), zalecenia dotyczące siatek za Kułagą i wsp. oraz CDC (Grummer-Strawn i wsp., 2010), a definicję WHO słowami, bez przedruku danych. Nie wyznaczamy centyli.
Artykuł opisuje pomiar i interpretację. Nie zawiera zaleceń dotyczących karmienia ani diety niemowląt i nie zastępuje porady lekarza.
Najczęstsze pytania
Czy można liczyć BMI u niemowlaka?
Tak, wzór jest ten sam co u dorosłych. Wynik ocenia się jednak wyłącznie na siatce centylowej BMI dla wieku i płci. W Polsce dla dzieci do 3 lat stosuje się siatki oparte na standardzie WHO.
Dlaczego BMI dziecka spada po 1. roku życia?
To naturalny przebieg rozwoju. BMI rośnie w okresie niemowlęcym, od około 18. miesiąca stopniowo spada do około 5. roku życia, a potem znowu rośnie. Dziecko w wieku przedszkolnym zwykle ma niższe BMI niż niemowlę.
Co lepiej oceniać u niemowlaka - BMI czy masę do długości?
U dzieci do 2 lat często ocenia się masę ciała w stosunku do długości ciała. Polskie siatki dla dzieci do 3 lat obejmują też BMI dla wieku. Którą siatkę stosuje lekarz, zależy od celu oceny - zapytaj o to podczas bilansu.
Jak zmierzyć długość niemowlaka w domu?
Do 2 lat długość mierzy się na leżąco, najlepiej we dwie osoby, na płaskiej powierzchni. Domowy pomiar jest mniej dokładny niż w gabinecie; błąd 1 cm zmienia BMI niemowlęcia o około 0,5 kg/m².
Kiedy niski lub wysoki BMI niemowlaka wymaga wizyty?
Gdy masa ciała spada o kanały centylowe, wynik wypada wyraźnie poza typowym zakresem na siatce albo dziecko przestaje przybierać na wadze. Pojedynczy wynik warto omówić z pediatrą na najbliższym bilansie.
Źródła
- Kułaga Z, Różdżyńska-Świątkowska A, Grajda A i wsp. Siatki centylowe dla oceny wzrastania i stanu odżywienia polskich dzieci i młodzieży od urodzenia do 18 roku życia. Standardy Medyczne/Pediatria. 2015;12:119-135.
- Rolland-Cachera MF, Deheeger M, Bellisle F i wsp. Adiposity rebound in children: a simple indicator for predicting obesity. Am J Clin Nutr. 1984;39(1):129-135.
- Grummer-Strawn LM, Reinold C, Krebs NF. Use of World Health Organization and CDC growth charts for children aged 0-59 months in the United States. MMWR Recomm Rep. 2010;59(RR-9):1-15.
- World Health Organization. Obesity and overweight. Fact sheet, 2026.
- NICE. Faltering growth: recognition and management of faltering growth in children (NG75). 2017.