BMI dziecka liczy się tak samo jak u dorosłych, ale wynik ocenia się na siatce centylowej dla wieku i płci, a nie progami 18,5-25-30. Według polskich towarzystw pediatrycznych u dzieci od 3 lat BMI powyżej 85. centyla oznacza nadwagę, a powyżej 97. centyla otyłość. Wynik zawsze omów z pediatrą.
Jak policzyć BMI dziecka
Wzór jest ten sam co u dorosłych: masa ciała w kilogramach podzielona przez kwadrat wzrostu w metrach. Różnica polega na tym, co robi się z wynikiem potem.
- Przykład (dane wymyślone): dziecko waży 28 kg i mierzy 130 cm, czyli 1,30 m.
- Kwadrat wzrostu: 1,30 × 1,30 = 1,69.
- BMI: 28 ÷ 1,69 = 16,6.
- Tej liczby nie porównujesz z tabelą dla dorosłych. Nanosisz ją na siatkę centylową BMI dla płci i dokładnego wieku dziecka i odczytujesz centyl.
U dorosłego BMI 16,6 oznaczałoby niedowagę. U dziecka ta sama liczba może wypaść w środku siatki, nisko albo wysoko - zależnie od wieku i płci. Dlatego kalkulatory BMI dla dorosłych, w tym nasz kalkulator BMI, nie nadają się do oceny dzieci i młodzieży poniżej 18 lat. Progi dla dorosłych opisujemy w artykule BMI - norma.
Dlaczego u dzieci BMI ocenia się na siatkach
Proporcje ciała dziecka zmieniają się wraz z wiekiem. Zespół Instytutu „Pomnik - Centrum Zdrowia Dziecka” (Kułaga i wsp., 2015) opisuje typowy przebieg: BMI rośnie w okresie niemowlęcym, od około 18. miesiąca do około 5. roku życia spada, a potem znów rośnie aż do dorosłości. Jedna stała granica dla wszystkich dzieci nie mogłaby więc działać.
Z tego samego powodu BMI porównuje się zawsze z rówieśnikami tej samej płci. Jak czytać centyl, opisujemy w artykule Co oznacza centyl u dziecka, a jak wygląda i skąd pochodzi sama siatka - w poradniku Siatki centylowe.
Które centyle BMI oznaczają nadwagę i otyłość
Najnowsze wspólne stanowisko pięciu polskich towarzystw naukowych, m.in. Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego (Mazur i wsp., 2022), podaje następujące kryteria:
| Wiek dziecka | Czym się mierzy | Nadwaga | Otyłość |
|---|---|---|---|
| poniżej 5 lat | masa ciała do długości/wzrostu (siatki WHO) | powyżej +2 SD od mediany | powyżej +3 SD od mediany |
| 3-18 lat | BMI do wieku (polskie siatki) | powyżej 85. centyla | powyżej 97. centyla |
| 5-19 lat (siatki WHO) | BMI do wieku (siatki WHO 2007) | powyżej +1 SD | powyżej +2 SD |
Stanowisko wyróżnia też otyłość olbrzymią u dzieci od 5 lat: BMI powyżej +3 SD, co odpowiada 99,9. centylowi. Autorzy dodają, że starsze polskie siatki z 1999 roku (Palczewska i Niedźwiecka), na których nadwagę wyznaczał 90. centyl, mogą zaniżać częstość nadwagi - dlatego zalecają aktualne siatki.
W różnych dokumentach można spotkać nieco inne progi. Opis siatek IP-CZD (Kułaga i wsp., 2015) podaje m.in. stosowany w Instytucie Matki i Dziecka test przesiewowy z progami 85. i 95. centyla, a polskie siatki BMI zaznaczają też krzywe, które w wieku 18 lat przechodzą przez BMI 25 i 30 - progi nadwagi i otyłości dorosłych. Twoje dziecko oceni pediatra według siatki i kryteriów, których używa przychodnia.
Nie publikujemy wartości BMI odpowiadających centylom. Siatki BMI do wieku znajdziesz u ich autorów: polskie w publikacji zespołu IP-CZD, a WHO na stronach Child growth standards (0-5 lat) i Growth reference 5-19 years.
BMI to nie wszystko - obwód talii
BMI nie odróżnia tłuszczu od mięśni. Stanowisko z 2022 roku zaleca ostrożną interpretację u dzieci uprawiających sport i u dzieci ze skoliozą. Uzupełnieniem jest obwód talii, mierzony w połowie odległości między najniższym żebrem a grzebieniem kości biodrowej.
Według tego samego stanowiska do 16. roku życia otyłość brzuszną rozpoznaje się przy obwodzie talii powyżej 90. centyla na polskich siatkach OLA/OLAF. U starszych nastolatków stosuje się progi dorosłych: 94 cm u chłopców i 80 cm u dziewcząt. Technikę pomiaru krok po kroku opisujemy w artykule Jak zmierzyć obwód talii.
Najczęstsze błędy przy ocenie BMI dziecka
- Porównywanie z progami dla dorosłych. Ta sama liczba BMI może być typowa w jednym wieku, a za wysoka lub za niska w innym. Decyduje centyl.
- Niedokładny wiek. U dzieci liczą się miesiące - wpisz datę urodzenia i datę pomiaru, a nie „ma 7 lat”.
- Niedokładny wzrost. Błąd 2 cm we wzroście wyraźnie zmienia BMI małego dziecka. Mierz boso, przy ścianie, z głową ustawioną prosto. Jeśli interesuje Cię, jak wysoki może być dorosły, skorzystaj z kalkulatora przewidywanego wzrostu dziecka.
- Ocena po jednym pomiarze. Jak przy wzroście, ważniejsza jest linia z kilku pomiarów niż jeden punkt.
Jak liczymy
BMI liczymy wzorem masa (kg) / wzrost (m)². Kryteria nadwagi, otyłości i otyłości brzusznej podajemy za stanowiskiem polskich towarzystw naukowych (Mazur i wsp., 2022), a przebieg BMI z wiekiem i informacje o siatkach - za zespołem IP-CZD (Kułaga i wsp., 2015). Nie przeliczamy BMI na centyle i nie publikujemy wartości siatek.
Przykład w tekście jest wymyślony. Centyl BMI to badanie przesiewowe, a nie rozpoznanie. Ten tekst nie zastępuje porady lekarza.
Najczęstsze pytania
Jakie BMI jest prawidłowe u dziecka?
Nie ma jednej prawidłowej liczby. U dziecka BMI ocenia się na siatce centylowej dla wieku i płci. Według stanowiska polskich towarzystw pediatrycznych (2022) u dzieci od 3 lat BMI do 85. centyla nie wskazuje na nadwagę.
Czy BMI 15 u dziecka to niedowaga?
Nie da się tego ocenić bez wieku i płci. U dorosłych 15 oznacza ciężką niedowagę, ale u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym BMI naturalnie bywa niskie. Wynik trzeba nanieść na siatkę centylową BMI.
Czy mogę użyć zwykłego kalkulatora BMI dla dziecka?
Policzy on samą liczbę BMI poprawnie, ale ocena wyniku (niedowaga, norma, nadwaga) dotyczy dorosłych. U dzieci i młodzieży do 18 lat wynik trzeba odczytać na siatce centylowej dla wieku i płci.
Od którego centyla zaczyna się otyłość u dziecka?
Według stanowiska polskich towarzystw (Mazur i wsp., 2022) u dzieci w wieku 3-18 lat otyłość to BMI powyżej 97. centyla na polskich siatkach, a nadwaga - powyżej 85. centyla. U dzieci poniżej 5 lat stosuje się kryteria WHO oparte na masie do długości lub wzrostu.
Dlaczego przedszkolak ma niższe BMI niż niemowlę?
To naturalny przebieg: BMI rośnie w okresie niemowlęcym, od około 18. miesiąca do około 5. roku życia spada, a potem znów rośnie. Dlatego dziecko ocenia się na siatce dla swojego wieku.
Źródła
- Mazur A, Zachurzok A, Baran J i wsp. Childhood Obesity: Position Statement of Polish Society of Pediatrics, Polish Society for Pediatric Obesity, Polish Society of Pediatric Endocrinology and Diabetes, the College of Family Physicians in Poland and Polish Association for Study on Obesity. Nutrients. 2022;14(18):3806.
- Kułaga Z, Różdżyńska-Świątkowska A, Grajda A i wsp. Siatki centylowe dla oceny wzrastania i stanu odżywienia polskich dzieci i młodzieży od urodzenia do 18 roku życia. Standardy Medyczne/Pediatria. 2015;12:119–135.
- de Onis M, Onyango AW, Borghi E i wsp. Development of a WHO growth reference for school-aged children and adolescents. Bull World Health Organ. 2007;85(9):660–667.
- World Health Organization. Child growth standards.
- World Health Organization. Growth reference data for 5-19 years.