Prawidłowe BMI u dorosłych wynosi według WHO od 18,5 do 24,9. Poniżej 18,5 to niedowaga, od 25 do 29,9 nadwaga, a od 30 otyłość. Progi są te same dla kobiet i mężczyzn i nie zmieniają się z wiekiem, ale u osób po 65. roku życia niższe wartości z zakresu normy wiążą się w badaniach z większym ryzykiem.
Co to jest BMI i jak je czytać
BMI (body mass index, wskaźnik masy ciała) to masa ciała w kilogramach podzielona przez kwadrat wzrostu w metrach. Wynik podaje się w kg/m², choć zwykle pisze się samą liczbę. Swój wynik policzysz w kalkulatorze BMI, który od razu pokaże też zakres prawidłowej wagi dla Twojego wzrostu.
BMI nie mierzy tkanki tłuszczowej. Mówi tylko, czy masa ciała jest duża lub mała w stosunku do wzrostu. Dlatego dobrze sprawdza się jako pierwszy, szybki pomiar, ale do oceny zdrowia trzeba go uzupełnić o inne wskaźniki, o czym piszemy niżej.
Normy BMI według WHO (tabela)
Światowa Organizacja Zdrowia podzieliła wyniki dorosłych na klasy i do każdej przypisała ryzyko chorób towarzyszących, takich jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie czy choroby serca:
| Klasa | BMI (kg/m²) | Ryzyko chorób towarzyszących według WHO |
|---|---|---|
| Niedowaga | poniżej 18,5 | niskie, ale rośnie ryzyko innych problemów zdrowotnych |
| Prawidłowa masa ciała | 18,5-24,9 | przeciętne |
| Nadwaga | 25,0-29,9 | podwyższone |
| Otyłość I stopnia | 30,0-34,9 | umiarkowane |
| Otyłość II stopnia | 35,0-39,9 | duże |
| Otyłość III stopnia | 40 i więcej | bardzo duże |
Źródło: WHO, raport techniczny nr 894 (2000), tabela 2.1. Niedowagę WHO dzieli dodatkowo na łagodną (17-18,4), umiarkowaną (16-16,9) i ciężką (poniżej 16). Klasy otyłości opisujemy szerzej w artykule Stopnie otyłości, a nadwagę w artykule Nadwaga - od jakiego BMI.
Granica należy do wyższej klasy: BMI równe 25,0 to już nadwaga, a 30,0 to otyłość I stopnia. „Idealnego BMI” WHO nie wyznacza. Cały przedział 18,5-24,9 uznaje się za prawidłowy.
Tabela BMI: prawidłowa waga dla wzrostu
Zamiast liczyć BMI, możesz odczytać z tabeli, w jakim przedziale wagi mieścisz się przy swoim wzroście. Wartości policzyliśmy z progów WHO:
| Wzrost | Niedowaga (BMI < 18 | Prawidłowa (18 | Nadwaga (25-29 | Otyłość (od 30) |
|---|---|---|---|---|
| 150 cm | poniżej 41,6 | 41,6-56,0 | 56,3-67,3 | od 67,5 |
| 155 cm | poniżej 44,4 | 44,4-59,8 | 60,1-71,8 | od 72,1 |
| 160 cm | poniżej 47,4 | 47,4-63,7 | 64,0-76,5 | od 76,8 |
| 165 cm | poniżej 50,4 | 50,4-67,8 | 68,1-81,4 | od 81,7 |
| 170 cm | poniżej 53,5 | 53,5-72,0 | 72,3-86,4 | od 86,7 |
| 175 cm | poniżej 56,7 | 56,7-76,3 | 76,6-91,6 | od 91,9 |
| 180 cm | poniżej 59,9 | 59,9-80,7 | 81,0-96,9 | od 97,2 |
| 185 cm | poniżej 63,3 | 63,3-85,2 | 85,6-102,3 | od 102,7 |
| 190 cm | poniżej 66,8 | 66,8-89,9 | 90,3-107,9 | od 108,3 |
| 195 cm | poniżej 70,3 | 70,3-94,7 | 95,1-113,7 | od 114,1 |
Obliczenia własne: waga = BMI × wzrost (m)², zaokrąglona do 0,1 kg. Między kolumnami zostają kilkusetgramowe luki, bo WHO podaje progi z dokładnością do 0,1 (24,9 i 25,0). Dla dokładnego wzrostu skorzystaj z kalkulatora BMI albo z kalkulatora idealnej wagi, który zestawia ten zakres z wzorami na „idealną wagę”.
Przykład: jak odczytać swój wynik krok po kroku
- Kobieta waży 68 kg i ma 164 cm wzrostu. Wzrost w metrach to 1,64, a jego kwadrat 1,64 × 1,64 = 2,6896.
- BMI = 68 ÷ 2,6896 = 25,3. Wynik mieści się w przedziale 25,0-29,9, czyli w klasie nadwagi.
- Zakres prawidłowej wagi dla 164 cm: 18,5 × 2,6896 = 49,8 kg oraz 24,9 × 2,6896 = 67,0 kg. Do górnej granicy normy brakuje jej 1 kg.
- Talia tej kobiety ma 76 cm, więc WHtR = 76 ÷ 164 = 0,46, poniżej progu 0,5. Wynik BMI na granicy nadwagi przy prawidłowej talii oznacza inne ryzyko niż ten sam wynik przy talii 90 cm.
Ostatni krok jest ważny: dwie osoby z tym samym BMI mogą mieć zupełnie inny skład ciała i rozkład tłuszczu. Dlatego przy każdym wyniku powyżej normy warto zmierzyć talię (więcej w artykule WHtR - norma).
BMI u kobiet i mężczyzn
Klasyfikacja WHO jest wspólna dla dorosłych kobiet i mężczyzn: prawidłowe BMI to w obu przypadkach 18,5-24,9. Nie ma osobnych tabel BMI „dla kobiet” i „dla mężczyzn” uznanych przez WHO.
Płeć ma jednak znaczenie przy interpretacji. Przy tym samym BMI kobiety mają zwykle więcej tkanki tłuszczowej niż mężczyźni, a osoby starsze więcej niż młodsze (Gallagher i wsp., 2000). Mężczyźni z kolei częściej odkładają tłuszcz na brzuchu, a kobiety na biodrach i udach (przegląd Karastergiou i wsp., 2012). Różne są też uzupełniające progi obwodu talii: według WHO podwyższone ryzyko zaczyna się od 80 cm u kobiet i od 94 cm u mężczyzn. Szczegóły znajdziesz w artykule Otyłość brzuszna - od ilu cm.
U mężczyzn trenujących siłowo BMI często zawyża ocenę: duża masa mięśniowa daje wynik w klasie nadwagi bez nadmiaru tłuszczu. Jak to sprawdzić, opisujemy w artykule FFMI zamiast BMI. Progi BMI dla dorosłych nie dotyczą kobiet w ciąży.
BMI a wiek: czy norma zmienia się z wiekiem?
Wzór na BMI nie zawiera wieku, a klasy WHO są takie same dla wszystkich dorosłych. Kalkulatory „BMI z wiekiem” dla dorosłych liczą więc to samo. Wiek ma znaczenie w dwóch sytuacjach.
Dzieci i młodzież. U nich wynik BMI ocenia się na siatkach centylowych dla wieku i płci, a nie według progów dla dorosłych. To samo BMI może być prawidłowe u nastolatka i zbyt wysokie u kilkulatka.
Osoby starsze. Z wiekiem ubywa mięśni i kości, a przybywa tłuszczu, często przy tej samej wadze, więc to samo BMI oznacza u seniora więcej tkanki tłuszczowej niż u dwudziestolatka. Jednocześnie badania pokazują, że u osób starszych związek BMI z ryzykiem jest inny niż u młodszych:
- W metaanalizie Winter i wsp. (2014) obejmującej 32 badania i prawie 198 tysięcy osób w wieku 65 lat i więcej nadwaga nie wiązała się z większą śmiertelnością. Ryzyko rosło za to przy BMI poniżej 23 (przy BMI 20-20,9 było o 19% wyższe niż przy 23-23,9) oraz przy BMI powyżej 33.
- W metaanalizie Global BMI Mortality Collaboration (2016) wzrost ryzyka na każde 5 jednostek BMI powyżej 25 był mniejszy, gdy BMI zmierzono w wieku 70-89 lat, niż w wieku 35-49 lat, ale nadal występował.
- Kryteria GLIM (2019), stosowane do rozpoznawania niedożywienia, uznają BMI za niskie poniżej 20 u osób przed 70. rokiem życia i poniżej 22 u osób starszych. Samo niskie BMI nie wystarcza do rozpoznania; potrzebny jest jeszcze drugi, przyczynowy element, np. zmniejszone jedzenie lub choroba.
Te wyniki nie tworzą osobnej, oficjalnej „normy BMI dla seniorów”. Pokazują jednak, że u osoby starszej BMI w dolnej części normy (np. 19-22) i niezamierzony spadek wagi zasługują na uwagę, a lekka nadwaga sama w sobie nie musi być powodem do niepokoju. Ważniejsze od liczby są zmiany wagi w czasie, siła mięśni i obwód talii. O utracie mięśni z wiekiem piszemy w artykule Sarkopenia.
Kiedy samo BMI nie wystarcza
BMI to wskaźnik przesiewowy. W kilku sytuacjach może wprowadzać w błąd i warto sięgnąć po pomiar uzupełniający:
- Duża masa mięśniowa: BMI zawyża ocenę. Lepszy będzie % tkanki tłuszczowej i FFMI.
- Tłuszcz na brzuchu przy prawidłowym BMI: BMI tego nie wykryje. Zmierz talię i policz WHtR; porównanie wskaźników znajdziesz w artykule WHtR - norma.
- Pochodzenie azjatyckie: eksperci WHO (2004) wskazali, że w populacjach azjatyckich ryzyko rośnie przy niższym BMI, i zaproponowali dodatkowe punkty odniesienia: 23 i 27,5.
- Obrzęki, ciąża, amputacje: masa ciała nie odzwierciedla wtedy tkanki tłuszczowej, a progi BMI nie mają zastosowania.
Jak przygotowaliśmy ten tekst
Klasy i opis ryzyka pochodzą z tabeli 2.1 raportu technicznego WHO nr 894 (2000), a stopnie niedowagi z raportu WHO nr 854 (1995). BMI liczymy wzorem waga (kg) ÷ wzrost (m)². Wagi w tabeli to BMI z progów WHO pomnożone przez kwadrat wzrostu i zaokrąglone do 0,1 kg; górna granica normy to 24,9, tak jak w naszym kalkulatorze. Wynik równy progowi zaliczamy do wyższej klasy.
Dane o osobach starszych pochodzą z dwóch metaanaliz badań obserwacyjnych i opisują związki statystyczne, a nie dowód przyczyny. Przykład w tekście to obliczenie ilustracyjne. BMI jest badaniem przesiewowym, a nie diagnozą; ten artykuł nie zastępuje porady lekarza.
Najczęstsze pytania
Jakie BMI jest prawidłowe?
U dorosłych od 18,5 do 24,9 według WHO. Wynik poniżej 18,5 oznacza niedowagę, od 25 do 29,9 nadwagę, a od 30 otyłość.
Czy prawidłowe BMI dla kobiet jest inne niż dla mężczyzn?
Nie. Klasyfikacja WHO jest wspólna dla dorosłych kobiet i mężczyzn. Różnią się natomiast progi obwodu talii, który warto mierzyć razem z BMI: 80 i 88 cm u kobiet, 94 i 102 cm u mężczyzn.
Czy BMI zależy od wieku?
Wzór i klasy WHO dla dorosłych nie zależą od wieku. Wiek zmienia ocenę u dzieci i młodzieży (siatki centylowe) oraz u osób starszych, u których w badaniach większe ryzyko wiązało się z BMI poniżej 23, a nie z nadwagą.
Jakie BMI jest idealne?
WHO nie wyznacza jednej idealnej wartości. Za prawidłowy uznaje cały przedział 18,5-24,9. W dużej metaanalizie z 2016 roku najmniejszą śmiertelność obserwowano przy BMI od 20 do 25.
Czy BMI 25 to już nadwaga?
Tak. Według WHO nadwaga zaczyna się od BMI 25,0. Wynik 24,9 mieści się jeszcze w normie.
Źródła
- World Health Organization. Obesity: preventing and managing the global epidemic. Report of a WHO consultation. WHO Technical Report Series 894. Genewa: WHO; 2000, tabela 2.1.
- World Health Organization. Physical status: the use and interpretation of anthropometry. Report of a WHO Expert Committee. WHO Technical Report Series 854. Genewa: WHO; 1995.
- WHO Expert Consultation. Appropriate body-mass index for Asian populations and its implications for policy and intervention strategies. Lancet. 2004;363(9403):157–163.
- Winter JE, MacInnis RJ, Wattanapenpaiboon N, Nowson CA. BMI and all-cause mortality in older adults: a meta-analysis. Am J Clin Nutr. 2014;99(4):875–890.
- Global BMI Mortality Collaboration. Body-mass index and all-cause mortality: individual-participant-data meta-analysis of 239 prospective studies in four continents. Lancet. 2016;388(10046):776–786.
- Cederholm T, Jensen GL, Correia MITD i wsp. GLIM criteria for the diagnosis of malnutrition - A consensus report from the global clinical nutrition community. Clin Nutr. 2019;38(1):1–9.
- Gallagher D, Heymsfield SB, Heo M, Jebb SA, Murgatroyd PR, Sakamoto Y. Healthy percentage body fat ranges: an approach for developing guidelines based on body mass index. Am J Clin Nutr. 2000;72(3):694–701.
- Karastergiou K, Smith SR, Greenberg AS, Fried SK. Sex differences in human adipose tissues - the biology of pear shape. Biol Sex Differ. 2012;3(1):13.
- World Health Organization. Waist circumference and waist–hip ratio: report of a WHO expert consultation. Genewa 2008 (publ. 2011).