WHR to obwód talii podzielony przez obwód bioder. Według WHO wynik 0,85 lub więcej u kobiet i 0,90 lub więcej u mężczyzn oznacza znacznie zwiększone ryzyko powikłań metabolicznych, takich jak cukrzyca typu 2 i choroby serca. Niższy wynik jest poniżej progu. To wskaźnik przesiewowy, nie diagnoza: warto zestawić go z obwodem talii i WHtR.
Co to jest WHR
WHR (ang. waist-to-hip ratio) to wskaźnik talia-biodro, czyli obwód talii podzielony przez obwód bioder. Oba pomiary podajesz w tych samych jednostkach, więc wynik jest liczbą bez jednostki. Im wyższy WHR, tym większa talia w stosunku do bioder.
WHR mówi o rozkładzie tłuszczu, a nie o jego ilości. Wysoki wynik sugeruje, że tłuszcz odkłada się raczej na brzuchu. Raport ekspertów WHO z 2008 roku zaznacza, że WHR obejmuje zarówno tłuszcz podskórny, jak i tłuszcz w jamie brzusznej, więc nie jest pomiarem samego tłuszczu trzewnego.
Najszybciej policzysz go w kalkulatorze WHR: wpisujesz talię i biodra, a wynik od razu porównujemy z progiem WHO dla Twojej płci.
WHR - norma dla kobiet i mężczyzn
| Grupa | Poniżej progu | Znacznie zwiększone ryzyko |
|---|---|---|
| Kobiety | poniżej 0,85 | 0,85 i więcej |
| Mężczyźni | poniżej 0,90 | 0,90 i więcej |
WHO nie wyznacza dla WHR stref pośrednich ani wartości „idealnej”. Jest tylko jeden próg dla każdej płci. Progi pochodzą głównie z badań osób pochodzenia europejskiego.
Te same progi obowiązują w każdym wieku dorosłym. Nie stosuje się ich u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat ani w ciąży, bo proporcje ciała zmieniają się wtedy naturalnie.
Skąd progi 0,85 i 0,90 i dlaczego czasem 1,0
W polskich artykułach i kalkulatorach można trafić na różne progi WHR dla mężczyzn: 0,90 albo 1,0. Oba odwołują się do WHO, ale do różnych dokumentów:
| Dokument | Kobiety | Mężczyźni | Do czego służył |
|---|---|---|---|
| WHO 1999, definicja zespołu metabolicznego | powyżej 0,85 | powyżej 0,90 | jedno z kryteriów zespołu metabolicznego |
| WHO 2000, raport o otyłości (TRS 894) | powyżej 0,85 | powyżej 1,0 | przyjęty wcześniej wskaźnik nagromadzenia tłuszczu na brzuchu |
| WHO 2008 (publ. 2011), tabela A1 | 0,85 i więcej | 0,90 i więcej | znacznie zwiększone ryzyko powikłań metabolicznych |
Raport z 2000 roku podawał wartość 1,0 dla mężczyzn jako granicę przyjętą w poprzedniej dekadzie. Ten sam raport zaznaczał już, że praktyczniejszym wskaźnikiem może być sam obwód talii. W nowszym raporcie ekspertów WHO z 2008 roku (tabela A1) u mężczyzn widnieje 0,90. Z tej wersji korzysta nasz kalkulator WHR.
Jak obliczyć WHR - przykłady krok po kroku
Zasada jest prosta: talia ÷ biodra. Wynik zaokrąglij do dwóch miejsc po przecinku i porównaj z progiem dla swojej płci. Poniżej cztery przykłady:
| Osoba | Talia | Biodra | WHR | Ocena według WHO |
|---|---|---|---|---|
| Kobieta A | 78 cm | 98 cm | 78 ÷ 98 = 0,80 | poniżej progu 0,85 |
| Kobieta B | 86 cm | 100 cm | 86 ÷ 100 = 0,86 | na progu lub powyżej: znacznie zwiększone ryzyko |
| Mężczyzna C | 88 cm | 100 cm | 88 ÷ 100 = 0,88 | poniżej progu 0,90 |
| Mężczyzna D | 96 cm | 104 cm | 96 ÷ 104 = 0,92 | na progu lub powyżej: znacznie zwiększone ryzyko |
Przydaje się też rachunek odwrotny. Pomnóż obwód bioder przez próg, a dowiesz się, poniżej jakiej talii WHR mieści się pod progiem. Kobieta z biodrami 104 cm: 104 × 0,85 = 88,4 cm, więc talia powinna być mniejsza niż 88,4 cm. Mężczyzna z biodrami 100 cm: 100 × 0,90 = 90 cm.
Wynik równy progowi, na przykład dokładnie 0,85 u kobiety, oznacza już przekroczenie progu. WHO zapisało go jako „0,85 i więcej”.
Sylwetka jabłko i gruszka a WHR
Potocznie wysoki WHR opisuje się jako sylwetkę typu „jabłko” (tłuszcz na brzuchu, otyłość androidalna), a niski jako „gruszkę” (tłuszcz na biodrach i udach, otyłość gynoidalna). Raport WHO o otyłości z 2000 roku zwraca uwagę, że ryzyko choroby wieńcowej jest większe przy otyłości brzusznej niż przy nadmiarze tłuszczu na biodrach i udach.
Tłuszcz pośladkowo-udowy nie jest przy tym obojętny dla zdrowia. Według przeglądu Manolopoulosa i współautorów (2010) większa ilość tłuszczu w tej okolicy wiąże się z korzystniejszym profilem lipidów i glukozy. Dlatego WHR ma w mianowniku biodra: przy tej samej talii szersze biodra obniżają wynik. Więcej o tym, co mówi sam obwód bioder, piszemy w artykule Obwód bioder - jak zmierzyć i co mówi o zdrowiu.
Co mówią badania o WHR
WHR trafił do zaleceń WHO po badaniach szwedzkich z lat 80. W 12-letniej obserwacji mężczyzn w średnim wieku wysoki WHR wiązał się z większym ryzykiem zawału, udaru i przedwczesnej śmierci, a BMI nie. U kobiet WHR okazał się silniejszym czynnikiem ryzyka niż BMI.
Największe badanie na ten temat to INTERHEART (Yusuf i wsp., 2005): 27 098 osób z 52 krajów. Ryzyko zawału rosło z każdym kolejnym kwintylem WHR. Osoby z najwyższej piątki miały je około 2,5 razy wyższe niż osoby z najniższej (po uwzględnieniu wieku, płci, regionu i palenia). Po uwzględnieniu WHR i innych czynników ryzyka związek BMI z zawałem przestawał być istotny. Autorzy policzyli, że WHR w dwóch najwyższych kwintylach odpowiadał za 24,3% zawałów w badanej populacji, a BMI w dwóch najwyższych kwintylach za 7,7%.
INTERHEART to badanie kliniczno-kontrolne, więc pokazuje związek, a nie dowodzi, że to sam WHR powoduje zawał. Dobrze jednak ilustruje, że przy ocenie ryzyka liczy się rozmieszczenie tłuszczu, nie tylko masa ciała.
WHR, WHtR czy obwód talii - kiedy który
Wszystkie trzy wskaźniki oceniają otyłość brzuszną, ale każdy porównuje talię z czymś innym. Najwięcej mówią razem.
| Wskaźnik | Jak liczyć | Progi | Kiedy szczególnie przydatny |
|---|---|---|---|
| Obwód talii | sam pomiar w cm | K: 80 i 88 cm, M: 94 i 102 cm (WHO) | szybka ocena; najprostszy do powtarzania w domu |
| WHtR | talia ÷ wzrost | 0,5 i 0,6, jednakowe dla kobiet i mężczyzn (NICE) | osoby bardzo niskie lub bardzo wysokie; porównanie kobiet i mężczyzn |
| WHR | talia ÷ biodra | K: 0,85, M: 0,90 (WHO) | ocena proporcji sylwetki, czyli gdzie odkłada się tłuszcz |
Raport WHO z 2008 roku uznaje, że zarówno obwód talii, jak i WHR wiążą się z ryzykiem chorób, ale ze względów praktycznych przedkłada sam obwód talii: łatwiej go zmierzyć, a pomiar bioder bywa trudniejszy. W metaanalizie Lee i współautorów (2008) wskaźniki otyłości brzusznej lepiej niż BMI wskazywały osoby z nadciśnieniem, cukrzycą i zaburzeniami lipidów, a najlepiej wypadł WHtR.
Sprawdź więc wszystkie trzy. Progi talii w centymetrach opisujemy w artykule Obwód talii - norma dla kobiet i mężczyzn, WHtR policzysz w kalkulatorze WHtR, a kalkulator ryzyka tłuszczu trzewnego zestawi wszystkie trzy wskaźniki na jednej stronie.
Kiedy WHR wprowadza w błąd
WHR jest ilorazem, więc ten sam wynik może powstać z bardzo różnych liczb. Dwa przykłady pokazują, kiedy warto patrzeć dalej niż na sam WHR:
- Duża talia przy szerokich biodrach. Kobieta o wzroście 165 cm ma talię 92 cm i biodra 112 cm. WHR: 92 ÷ 112 = 0,82, czyli poniżej progu. Ale talia 92 cm przekracza próg WHO 88 cm, a WHtR wynosi 92 ÷ 165 = 0,56. Dwa pozostałe wskaźniki wskazują podwyższone ryzyko.
- Wąskie biodra przy szczupłej sylwetce. Mężczyzna o wzroście 180 cm ma talię 84 cm i biodra 92 cm. WHR: 84 ÷ 92 = 0,91, czyli powyżej progu. Ale talia jest poniżej 94 cm, a WHtR wynosi 84 ÷ 180 = 0,47. Wysoki WHR może tu wynikać raczej z wąskich bioder niż z nadmiaru tłuszczu na brzuchu.
Obwód bioder zależy nie tylko od tłuszczu, ale też od mięśni pośladków i budowy kości miednicy. Raport WHO z 2000 roku wspomina, że część ekspertów widzi w tym zaletę pomiaru bioder, ale to samo utrudnia interpretację WHR.
WHR słabo reaguje też na przytycie. W badaniu przytoczonym w raporcie WHO z 2008 roku przybycie 4,5 kg zwiększało u kobiet talię średnio o 3,3 cm, a biodra o 3,6 cm. Kobieta z talią 80 cm i biodrami 100 cm (WHR 0,80) po takim przytyciu ma 83,3 cm i 103,6 cm, czyli nadal WHR 0,80, choć talia urosła. U mężczyzn talia rosła szybciej (4 cm wobec 2,5 cm w biodrach), więc WHR szybciej się zmieniał.
Duńskie badanie Bigaard i współautorów (2004) z udziałem ponad 57 tysięcy osób wykazało, że talia i biodra mają przeciwne związki ze śmiertelnością: większa talia wiązała się z wyższym ryzykiem, a większe biodra z niższym. Autorzy ostrzegają, że jeden iloraz nie zawsze dobrze oddaje oba te efekty, i zalecają ostrożność w korzystaniu z WHR.
Jak liczymy
Nasz kalkulator WHR dzieli obwód talii przez obwód bioder i porównuje dokładny iloraz z progami z tabeli A1 raportu WHO (2008, publ. 2011): 0,85 dla kobiet i 0,90 dla mężczyzn, z wynikiem równym progowi liczonym jako przekroczenie. Talię mierzymy w połowie między dolnym żebrem a górną krawędzią kości biodrowej, a biodra w najszerszym miejscu pośladków, z taśmą ułożoną poziomo; tak zaleca raport WHO. Szczegóły pomiaru opisujemy w poradniku Jak zmierzyć obwód talii?.
Przykłady w tym artykule to obliczenia ilustracyjne, nie dane konkretnych osób. WHR to wskaźnik przesiewowy: pokazuje, czy warto przyjrzeć się talii, ale nie rozpoznaje choroby. Wynik nie zastępuje porady lekarza.
Najczęstsze pytania
Jaki WHR jest prawidłowy?
Według WHO WHR poniżej 0,85 u kobiet i poniżej 0,90 u mężczyzn jest poniżej progu znacznie zwiększonego ryzyka powikłań metabolicznych. WHO nie wyznacza wartości idealnej ani stref pośrednich.
Dlaczego niektóre źródła podają dla mężczyzn WHR 1,0?
Wartość 1,0 pochodzi z raportu WHO o otyłości z 2000 roku, który opisywał ją jako granicę przyjętą w poprzedniej dekadzie. Nowszy raport ekspertów WHO z 2008 roku podaje dla mężczyzn próg 0,90.
Czy WHR zależy od wieku?
Progi WHO są takie same dla wszystkich dorosłych. Według raportu WHO z wiekiem tłuszcz przemieszcza się z tkanki podskórnej do trzewnej, a talia zwykle rośnie, ale próg WHR się nie zmienia. Nie stosuje się go u dzieci i w ciąży.
Czy niski WHR oznacza, że nie mam otyłości brzusznej?
Nie zawsze. Przy szerokich biodrach WHR może być poniżej progu mimo dużej talii. Dlatego warto sprawdzić też obwód talii w centymetrach i WHtR.
Jak obniżyć WHR?
WHR spada, gdy maleje obwód talii w stosunku do bioder, czyli gdy ubywa tłuszczu z brzucha. Sposoby na to opisujemy w artykule „Tłuszcz trzewny - norma i jak go zmniejszyć”. Postępy śledź, mierząc samą talię, bo iloraz reaguje na zmiany powoli.
Źródła
- World Health Organization. Waist circumference and waist–hip ratio: report of a WHO expert consultation, Geneva, 8–11 December 2008. Genewa 2011, rozdz. 2, 3.3 i 5.1, aneks A, tabela A1.
- World Health Organization. Obesity: preventing and managing the global epidemic. Report of a WHO consultation. WHO Technical Report Series 894. Genewa 2000, rozdz. 2.4.
- Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S i wsp. (INTERHEART). Obesity and the risk of myocardial infarction in 27,000 participants from 52 countries: a case-control study. Lancet. 2005;366(9497):1640–1649.
- Bigaard J, Frederiksen K, Tjønneland A i wsp. Waist and hip circumferences and all-cause mortality: usefulness of the waist-to-hip ratio? Int J Obes Relat Metab Disord. 2004;28(6):741–747.
- Manolopoulos KN, Karpe F, Frayn KN. Gluteofemoral body fat as a determinant of metabolic health. Int J Obes. 2010;34(6):949–959.
- Lee CM, Huxley RR, Wildman RP, Woodward M. Indices of abdominal obesity are better discriminators of cardiovascular risk factors than BMI: a meta-analysis. J Clin Epidemiol. 2008;61(7):646–653.
- NICE. Overweight and obesity management (NG246). 2025.