Przyrost wagi niemowlaka: jak go policzyć i kiedy porozmawiać z pediatrą

Pierwsze dni: spadek masy po porodzie

Prawie każdy noworodek traci w pierwszych dniach trochę masy ciała. Brytyjskie wytyczne NICE (NG75) opisują to tak: utrata masy w pierwszych dniach jest częsta, zwykle zatrzymuje się po 3-4 dniach życia, a większość dzieci wraca do masy urodzeniowej do 3. tygodnia.

Duże badanie amerykańskie (Paul i wsp., 2016, ponad 143 tysiące noworodków) pokazało, jak wygląda powrót do masy urodzeniowej w praktyce:

Wniosek autorów: dziecko, które 10-14 dni po porodzie wciąż waży trochę mniej niż przy urodzeniu, nie jest rzadkością. U dzieci urodzonych przez cesarskie cięcie spadek bywa większy - w badaniu Flahermana i wsp. (2015) u noworodków karmionych wyłącznie piersią prawie 5% dzieci po porodzie naturalnym i ponad 10% po cesarskim cięciu straciło co najmniej 10% masy urodzeniowej w ciągu 48 godzin.

Jak policzyć procent spadku masy

Wzór: spadek (%) = (masa urodzeniowa - masa obecna) ÷ masa urodzeniowa × 100.

Przykład. Masa urodzeniowa Leny: 3400 g. W 3. dobie waży 3120 g. Spadek: 3400 - 3120 = 280 g. Procent: 280 ÷ 3400 × 100 ≈ 8,2%. To mniej niż 10%, więc według NICE nie przekracza progu, przy którym zaleca się dodatkową ocenę. Gdyby ważyła 3040 g, spadek wyniósłby 360 g, czyli ok. 10,6% - wtedy położna lub lekarz powinni ocenić dziecko i karmienie.

Jak policzyć przyrost w gramach na tydzień

Po powrocie do masy urodzeniowej ocenia się tempo przybierania. Przyrost liczy się z dwóch pomiarów zrobionych na tej samej wadze, w podobnym ubraniu:

przyrost (g/tydz.) = (masa późniejsza - masa wcześniejsza) ÷ liczba dni między pomiarami × 7.

Przykład. Staś w wieku 6 tygodni ważył 4650 g, a 4 tygodnie później (28 dni) 5390 g. Przyrost: 5390 - 4650 = 740 g. Na tydzień: 740 ÷ 28 × 7 = 185 g/tydz. Na miesiąc kalendarzowy byłoby to ok. 740 g.

Sam wynik w gramach niewiele mówi bez punktu odniesienia, bo tempo przybierania zależy od wieku, płci i masy urodzeniowej, a z miesiąca na miesiąc maleje. Do porównania służą tabele przyrostów WHO (Weight velocity): dla odstępów 1-miesięcznych od urodzenia do 12 miesięcy oraz 2-, 3-, 4- i 6-miesięcznych do 2 lat, osobno dla chłopców i dziewczynek, a dla pierwszych 60 dni także w odstępach 1- i 2-tygodniowych według masy urodzeniowej. Licencja WHO nie pozwala nam przepisać tych wartości - znajdziesz je na stronie WHO „Weight velocity”.

Tabele przyrostów WHO odnoszą się do konkretnych odstępów (np. od 2. do 3. miesiąca życia). Porównuj swój wynik z tabelą dla tego samego odstępu, a nie z przeliczonym przyrostem tygodniowym. Krótkie odstępy między ważeniami dają duże wahania.

Przyrost na siatce centylowej

Prostszym sposobem oceny niż tabele przyrostów jest naniesienie kolejnych pomiarów na siatkę centylową masy ciała dla wieku i płci (w Polsce do 3 lat - standard WHO). Jeśli punkty układają się wzdłuż jednego kanału, dziecko przybiera w swoim tempie. Jak nanieść pomiar, opisujemy w artykule Waga niemowlaka - siatka centylowa.

NICE jako progi niepokoju podaje spadek masy ciała o przestrzenie centylowe (odstępy między sąsiednimi liniami siatki), zależnie od masy urodzeniowej:

Progi NICE dotyczą brytyjskich siatek UK-WHO. Polskie siatki mają inne linie (3., 10., 25., 50., 75., 90. i 97. centyl), więc przestrzenie centylowe nie przekładają się na nie jeden do jednego - dokładną ocenę zostaw pediatrze.

Według Kułagi i wsp. (2015) u dzieci karmionych piersią krzywa masy ciała po ukończeniu 5. miesiąca rośnie nieco wolniej niż u dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym. Pediatra bierze to pod uwagę, oceniając przyrosty.

Jak często ważyć niemowlę

Częstsze ważenie nie daje lepszej informacji. NICE ostrzega, że ważenie częstsze niż potrzeba zwiększa niepokój rodziców, bo drobne, krótkotrwałe wahania mogą niepotrzebnie martwić. Nawet gdy są wątpliwości co do przybierania, wytyczne zalecają ważenie zwykle nie częściej niż:

Gdy mierzysz przyrost w domu, waż dziecko na tej samej wadze elektronicznej, w podobnym ubraniu i o podobnej porze. Niemowlę, które nie stoi samo, można zważyć metodą różnicy: dorosły sam, potem dorosły z dzieckiem na rękach (SickKids).

A co z długością ciała?

Przybieranie ocenia się razem z długością ciała. NICE zaleca, by długość lub wzrost przy wątpliwościach mierzyć nie częściej niż co 3 miesiące, bo krótsze odstępy niewiele mówią. Wzrost docelowy dziecka na podstawie wzrostu rodziców oszacujesz w kalkulatorze przewidywanego wzrostu dziecka.

Jak przygotowaliśmy ten tekst

Opis spadku masy po porodzie, progi 10% i 3 tygodni, progi spadku na siatce oraz częstotliwość ważenia i mierzenia pochodzą z wytycznych NICE NG75. Dane o powrocie do masy urodzeniowej - z badania Paula i wsp. (2016), a o spadku masy w pierwszych 48 godzinach - z badania Flahermana i wsp. (2015). Zakres tabel przyrostów opisujemy według strony WHO. Wzory na procent spadku i przyrost tygodniowy to proste rachunki; przykłady dzieci są fikcyjne. Nie publikujemy wartości z tabel WHO. Tekst nie zastępuje porady lekarza.

Źródła

1. NICE. Faltering growth: recognition and management of faltering growth in children (NG75), 2017, zalecenia 1.1.1-1.1.4, 1.2.1, 1.2.27-1.2.30.
2. Paul IM, Schaefer EW, Miller JR i wsp. Weight Change Nomograms for the First Month After Birth. Pediatrics. 2016;138(6):e20162625.
3. Flaherman VJ, Schaefer EW, Kuzniewicz MW i wsp. Early weight loss nomograms for exclusively breastfed newborns. Pediatrics. 2015;135(1):e16–e23.
4. World Health Organization. WHO Child Growth Standards: weight velocity.
5. WHO Multicentre Growth Reference Study Group. WHO child growth standards: growth velocity based on weight, length and head circumference: methods and development. WHO, 2009.
6. Kułaga Z, Różdżyńska-Świątkowska A, Grajda A i wsp. Siatki centylowe dla oceny wzrastania i stanu odżywienia polskich dzieci i młodzieży od urodzenia do 18 roku życia. Standardy Medyczne/Pediatria. 2015;12:119–135.
7. AboutKidsHealth (The Hospital for Sick Children). Virtual care: How to accurately measure your child's height and weight at home. 2021.