Wagę i długość niemowlaka w Polsce ocenia się na siatkach standardu WHO, osobno dla chłopców i dziewczynek. Prawidłowe są wartości między 3. a 97. centylem, ale ważniejsze od jednej liczby jest to, czy dziecko trzyma się swojego kanału. Spadek o dwie lub więcej przestrzenie centylowe warto omówić z pediatrą.
Jaka siatka dla niemowlaka
Polskie siatki opracowane w Instytucie „Pomnik - Centrum Zdrowia Dziecka” (Kułaga i wsp., 2015) dla dzieci od urodzenia do 3 lat opierają się na standardzie wzrastania WHO. To siatki osobne dla chłopców i dziewczynek: masy ciała, długości ciała, BMI oraz masy do długości ciała.
Standard WHO powstał na podstawie pomiarów zdrowych dzieci z sześciu krajów: Brazylii, Ghany, Indii, Norwegii, Omanu i USA, urodzonych o czasie, z ciąży pojedynczej i rosnących w dobrych warunkach. Dzieci te były karmione piersią przez 12 miesięcy, w tym wyłącznie piersią przez pierwsze 4 miesiące. Dlatego standard pokazuje, jak dziecko może rosnąć w sprzyjających warunkach, a nie tylko, jak rosła jakaś konkretna populacja.
Ten tekst dotyczy dzieci urodzonych o czasie. Rozwój wcześniaka ocenia się inaczej i tę ocenę warto zostawić pediatrze lub neonatologowi.
Gdzie są oficjalne tabele miesiąc po miesiącu
Licencja WHO nie pozwala na komercyjne kopiowanie jej danych bez zgody, dlatego nie przepisujemy tabel. Wszystkie są bezpłatnie dostępne u źródła, osobno dla chłopców i dziewczynek, jako wykresy (PDF) i tabele (PDF i Excel):
- Masa ciała: wykresy od urodzenia do 6 miesięcy, do 2 lat i do 5 lat, tabele tydzień po tygodniu do 13. tygodnia życia oraz miesiąc po miesiącu - WHO „Weight-for-age”.
- Długość ciała: WHO „Length/height-for-age”.
- Obwód głowy: WHO „Head circumference-for-age”; jak go mierzyć, opisujemy w tekście Obwód głowy dziecka.
- Przyrosty masy ciała w odstępach 1, 2, 3, 4 i 6 miesięcy: WHO „Weight velocity”; jak je liczyć, wyjaśniamy w artykule Przyrost wagi niemowlaka.
- Polskie zestawienie siatek 0-18 lat z ilustracjami: Kułaga i wsp., „Standardy Medyczne/Pediatria” 2015 (PDF).
Na stronach WHO są dwa rodzaje tabel: centyle (np. 3., 15., 50., 85., 97.) i z-score, czyli odchylenia standardowe od mediany (-2, -1, 0, +1, +2). Linie -2 SD i +2 SD leżą blisko 3. i 97. centyla, więc oba zapisy prowadzą do podobnych wniosków.
Jak nanieść wagę i długość na siatkę
- Wybierz siatkę dla płci dziecka i właściwej cechy (masa, długość, masa do długości).
- Policz wiek w ukończonych tygodniach lub miesiącach - na siatce 0-6 miesięcy kilka dni różnicy ma znaczenie.
- Znajdź wiek na osi poziomej, a wynik na osi pionowej i zaznacz punkt na ich przecięciu.
- Odczytaj, między którymi liniami leży punkt, np. „między 25. a 50. centylem”.
- Połącz punkt z poprzednimi pomiarami. Dopiero linia z kilku punktów mówi, czy dziecko trzyma się swojego kanału.
Przykład. Zosia w 2. miesiącu ma masę ciała między 25. a 50. centylem, w 4. miesiącu też, a w 6. miesiącu na samej linii 25. centyla. To nadal ten sam kanał. Inaczej byłoby, gdyby w ciągu kilku miesięcy jej masa spadła o dwie lub więcej przestrzenie centylowe (odstępy między liniami) - wytyczne NICE traktują taki spadek jako sygnał do oceny przez lekarza.
Siatki WHO opisują dzieci karmione piersią. Według Kułagi i wsp. (2015) krzywe masy ciała u takich dzieci po ukończeniu 5. miesiąca życia rosną nieco wolniej niż u dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym, co warto uwzględnić przy ocenie pomiarów.
Jak ważyć i mierzyć niemowlę w domu
- Waga: elektroniczna, na twardej podłodze. Niemowlę, które nie stoi samo, waży się metodą różnicy: najpierw dorosły sam, potem dorosły z dzieckiem na rękach, i odejmuje się jedną wartość od drugiej (SickKids). Ubranie dziecka i pora dnia niech będą podobne przy każdym ważeniu.
- Długość: na leżąco, na twardej powierzchni, we dwie osoby. Jedna przytrzymuje głowę przy ścianie lub wezgłowiu, druga delikatnie prostuje nóżki; mierzy się od czubka głowy do pięt z dokładnością do 0,1 cm.
- Powtórz pomiar co najmniej dwa razy i zapisz wynik.
Do 2. roku życia siatki dotyczą długości mierzonej na leżąco. Jeśli dziecko poniżej 2 lat zmierzono na stojąco, do wyniku dodaje się 0,7 cm, bo w badaniu WHO pomiar na leżąco był średnio o 0,73 cm większy (Kułaga i wsp., 2015). Przykład: roczny Antek zmierzony na stojąco ma 75,2 cm, więc na siatkę nanosimy 75,2 + 0,7 = 75,9 cm.
Nie warto ważyć zdrowego niemowlęcia codziennie. Wytyczne NICE ostrzegają, że ważenie częstsze niż potrzeba zwiększa niepokój rodziców, bo drobne, krótkotrwałe zmiany mogą niepotrzebnie martwić. Nawet przy podejrzeniu zbyt wolnego przybierania NICE zaleca ważenie zwykle nie częściej niż raz w tygodniu między 1. a 6. miesiącem i raz na dwa tygodnie między 6. a 12. miesiącem (u noworodka do 1. miesiąca - nie częściej niż codziennie).
Długość niemowlaka a wzrost rodziców
Długość niemowlęcia zależy też od genów. NICE zaleca, by przy wątpliwościach co do długości lub wzrostu dziecka porównać jego centyl z centylem wzrostu docelowego wyliczonym ze wzrostu rodziców. Szacunek wzrostu docelowego w centymetrach daje nasz kalkulator przewidywanego wzrostu dziecka.
Jak przygotowaliśmy ten tekst
Opis siatek dla dzieci 0-3 lat, charakterystykę standardu WHO, poprawkę 0,7 cm i granice normy podajemy za opracowaniem Kułagi i wsp. (2015). Zakres tabel opisujemy według stron WHO Child Growth Standards. Progi niepokoju i częstotliwość ważenia pochodzą z wytycznych NICE NG75, a instrukcje domowego pomiaru z materiałów szpitala SickKids. Nie publikujemy wartości centyli WHO; przykłady dzieci są fikcyjne. Tekst nie zastępuje porady lekarza.
Najczęstsze pytania
Ile powinien ważyć niemowlak w danym miesiącu?
Nie ma jednej prawidłowej wagi. Masę niemowlęcia nanosi się na siatkę standardu WHO dla płci i wieku; za normę przyjmuje się wartości między 3. a 97. centylem. Ważniejsze od jednego wyniku jest to, czy dziecko trzyma się swojego kanału centylowego.
Gdzie znaleźć siatkę centylową dla niemowlaka?
Oficjalne wykresy i tabele masy, długości i obwodu głowy dla dzieci 0-5 lat publikuje WHO na stronach Child Growth Standards, osobno dla chłopców i dziewczynek. Polskie zestawienie siatek, które do 3 lat opiera się na standardzie WHO, opublikowali Kułaga i wsp. w 2015 roku.
Czy siatki WHO pasują do dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym?
Standard WHO opisuje, jak rosną zdrowe dzieci karmione piersią w dobrych warunkach, i w Polsce stosuje się go u wszystkich dzieci do 3 lat. Pediatra bierze pod uwagę sposób karmienia, oceniając tempo przybierania.
Jak często ważyć niemowlę w domu?
Zdrowego niemowlęcia nie trzeba ważyć w domu codziennie. Nawet gdy są wątpliwości co do przybierania, wytyczne NICE zalecają ważenie zwykle nie częściej niż raz w tygodniu między 1. a 6. miesiącem i raz na dwa tygodnie między 6. a 12. miesiącem.
Źródła
- Kułaga Z, Różdżyńska-Świątkowska A, Grajda A i wsp. Siatki centylowe dla oceny wzrastania i stanu odżywienia polskich dzieci i młodzieży od urodzenia do 18 roku życia. Standardy Medyczne/Pediatria. 2015;12:119–135.
- World Health Organization. WHO Child Growth Standards: weight-for-age, length/height-for-age, weight velocity.
- WHO Multicentre Growth Reference Study Group. WHO child growth standards: length/height-for-age, weight-for-age, weight-for-length, weight-for-height and body mass index-for-age: methods and development. WHO, 2006.
- NICE. Faltering growth: recognition and management of faltering growth in children (NG75), 2017, zalecenia 1.1.1-1.1.4, 1.2.1, 1.2.27-1.2.29.
- AboutKidsHealth (The Hospital for Sick Children). Virtual care: How to accurately measure your child's height and weight at home. 2021.