Kąt fazowy - norma według wieku i płci i co oznacza wynik

Co to jest kąt fazowy

Analizator składu ciała przepuszcza przez ciało słaby prąd zmienny i mierzy dwie rzeczy. Rezystancja (R) to opór, jaki stawiają prądowi płyny ciała. Reaktancja (Xc) to opór wynikający z tego, że błony komórkowe zachowują się jak małe kondensatory: na chwilę gromadzą ładunek i opóźniają przepływ prądu. Kąt fazowy (ang. phase angle, PhA) opisuje relację między tymi dwiema wartościami.

Im więcej zdrowych komórek z nienaruszonymi błonami, tym wyższa reaktancja i wyższy kąt fazowy. InBody opisuje go jako wskaźnik integralności komórek i ilości wody wewnątrz komórek. Mięśnie szkieletowe są największą tkanką przewodzącą prąd w ciele, dlatego kąt fazowy jest silnie związany z masą beztłuszczową (Lukaski i Garcia-Almeida 2023).

Kąt fazowy wyróżnia się na tle innych pól wydruku. Masa mięśni, tłuszcz czy „wiek metaboliczny” to wyniki wzorów producenta. Kąt fazowy liczy się bezpośrednio z pomiaru, bez założeń o wieku, płci czy nawodnieniu. Pozostałe pola wydruku omawiamy w poradniku jak czytać wydruk z InBody.

Jak obliczyć kąt fazowy - wzór i przykład

Wzór jest prosty: kąt fazowy = arctg(Xc ÷ R) × 180 ÷ π. Arcus tangens (arctg) zamienia stosunek reaktancji do rezystancji na kąt, a mnożenie przez 180 ÷ π przelicza go z radianów na stopnie. Pomiar standardowo wykonuje się przy częstotliwości 50 kHz, na przykład InBody podaje kąt fazowy całego ciała i poszczególnych kończyn właśnie przy 50 kHz.

Jeśli Twój wydruk podaje rezystancję i reaktancję, policzysz kąt fazowy na kalkulatorze z funkcją arctg (tryb stopni). Przykładowe dane nie dotyczą żadnej konkretnej osoby:

Przy osobie B krok po kroku: 60 ÷ 500 = 0,12; arctg(0,12) = 0,1194 radiana; 0,1194 × 180 ÷ 3,1416 = 6,8°. Osoba C ma wyższą rezystancję i niższą reaktancję, więc jej kąt fazowy jest wyraźnie niższy.

Wartości oporu zależą od wzrostu i budowy ciała, dlatego samego R ani Xc nie porównuje się między osobami. Kąt fazowy jest stosunkiem, więc wpływ wzrostu w dużej mierze się znosi.

Kąt fazowy - norma według wieku i płci

Największe zestawienie wartości u zdrowych osób to metaanaliza Mattiello i współautorów (2020): 46 badań, prawie 250 tysięcy osób. Poniżej średnie z tej pracy:

To średnie, a nie granice normy. Autorzy zaznaczają dużą zmienność między badaniami. Mężczyźni mieli wyższy kąt fazowy niż kobiety we wszystkich grupach wieku z wyjątkiem niemowląt i osób po 80. roku życia.

Ten sam obraz pokazały duże badania populacyjne. W grupie prawie 2 tysięcy zdrowych dorosłych z USA kąt fazowy był istotnie niższy u kobiet niż u mężczyzn i malał z wiekiem (Barbosa-Silva i wsp. 2005). W niemieckiej bazie danych ponad 214 tysięcy dorosłych głównymi czynnikami były płeć i wiek: wyższy kąt mieli mężczyźni i osoby młodsze (Bosy-Westphal i wsp. 2006).

Bosy-Westphal i współautorzy zauważyli też, że wartości referencyjne z różnych krajów wyraźnie się różnią i nie tłumaczą tego ani wiek, ani BMI. Prawdopodobną przyczyną są różnice między analizatorami. Dlatego zalecają wartości referencyjne właściwe dla danej populacji, a najlepiej także dla danego urządzenia.

Od czego zależy kąt fazowy

• Płeć. Mężczyźni mają zwykle wyższy kąt fazowy, bo mają więcej mięśni.
• Wiek. Po okresie dorosłości wynik stopniowo spada, co odpowiada ubywaniu mięśni i komórek z wiekiem.
• BMI. U dorosłych z prawidłową masą ciała i nadwagą kąt fazowy rośnie razem z BMI, ale przy BMI powyżej 40 ta zależność się odwraca (Bosy-Westphal i wsp. 2006).
• Masa mięśniowa i trening. Kąt fazowy jest silnie związany z masą beztłuszczową. W przeglądzie Sardinhy i Rosy (2023) programy treningu oporowego u osób starszych zwykle podnosiły kąt fazowy.
• Nawodnienie. Zmiana ilości wody w tkankach zmienia rezystancję, a więc i wynik. Obrzęki, odwodnienie, intensywny wysiłek czy posiłek tuż przed pomiarem mogą go zniekształcić. Skąd biorą się wahania wody w organizmie i jak rozpoznać obrzęk, opisujemy w artykule Zatrzymana woda w organizmie.
• Urządzenie. Różne analizatory dają u tej samej osoby różne wyniki. Porównuj tylko pomiary z tego samego urządzenia.

Niski kąt fazowy - co może oznaczać

Kąt fazowy jest najlepiej zbadany u chorych. W przeglądzie systematycznym Garlini i współautorów (2019) 42 z 48 badań wykazały związek między niskim kątem fazowym a śmiertelnością w różnych chorobach. Przegląd Norman i współautorów (2012) opisuje kąt fazowy jako narzędzie przesiewowe do wykrywania osób z gorszym stanem odżywienia i sprawności.

Nie istnieje jednak jedna uniwersalna granica „za niskiego” kąta fazowego dla zdrowych osób. Progi stosowane w badaniach dotyczą konkretnych chorób, populacji i urządzeń. Wynik niższy niż średnia dla Twojej płci i wieku nie jest rozpoznaniem choroby. To sygnał, żeby przyjrzeć się odżywieniu, aktywności i ilości mięśni.

Przykład: kobieta w wieku 30 lat, BMI 22, ma kąt fazowy 6,1°. To wartość bliska średnim dla młodych kobiet, więc nie ma powodu do niepokoju. Wynik 4,7° (jak u osoby C z przykładu wyżej) u młodej, zdrowej osoby byłby wyraźnie niski i warto powtórzyć pomiar w poprawnych warunkach. Jeśli niski wynik się potwierdza, a do tego chudniesz bez starania albo słabniesz, idź do lekarza.

Jeśli niski kąt fazowy idzie w parze ze spadkiem siły i masy mięśni u osoby starszej, warto sprawdzić, czy to nie sarkopenia. Jak się ją rozpoznaje, opisujemy w artykule o sarkopenii. Ilość mięśni w stosunku do wzrostu oszacujesz w kalkulatorze FFMI.

Skąd biorą się liczby i jak je czytać

• Wzór na kąt fazowy jest standardowy i stosują go analizatory przy 50 kHz. Nasze przykłady liczyliśmy tym wzorem i zaokrąglaliśmy do 0,1°.
• Średnie w tabeli pochodzą z metaanalizy Mattiello i wsp. (2020). Dla dorosłych w średnim wieku podajemy tylko kierunek zmian opisany przez autorów.
• Nie podajemy progu choroby. Progi z badań klinicznych dotyczą konkretnych grup chorych i urządzeń, więc nie przenosimy ich na zdrowe osoby.
• Porównuj siebie z sobą. Najwięcej mówi zmiana kąta fazowego w czasie na tym samym urządzeniu, w tych samych warunkach pomiaru.

Źródła

1. Mattiello R, Amaral MA, Mundstock E, Ziegelmann PK. Reference values for the phase angle of the electrical bioimpedance: systematic review and meta-analysis involving more than 250,000 subjects. Clin Nutr. 2020;39(5):1411–1417.
2. Barbosa-Silva MC, Barros AJ, Wang J, Heymsfield SB, Pierson RN Jr. Bioelectrical impedance analysis: population reference values for phase angle by age and sex. Am J Clin Nutr. 2005;82(1):49–52.
3. Bosy-Westphal A, Danielzik S, Dörhöfer RP i wsp. Phase angle from bioelectrical impedance analysis: population reference values by age, sex, and body mass index. JPEN J Parenter Enteral Nutr. 2006;30(4):309–316.
4. Norman K, Stobäus N, Pirlich M, Bosy-Westphal A. Bioelectrical phase angle and impedance vector analysis - clinical relevance and applicability of impedance parameters. Clin Nutr. 2012;31(6):854–861.
5. Garlini LM, Alves FD, Ceretta LB i wsp. Phase angle and mortality: a systematic review. Eur J Clin Nutr. 2019;73(4):495–508.
6. Lukaski HC, Garcia-Almeida JM. Phase angle in applications of bioimpedance in health and disease. Rev Endocr Metab Disord. 2023;24(3):367–370.
7. Sardinha LB, Rosa GB. Phase angle, muscle tissue, and resistance training. Rev Endocr Metab Disord. 2023;24(3):393–414.
8. Fu L, Ren Z, Liu X i wsp. Reference data of phase angle using bioelectrical impedance analysis in overweight and obese Chinese. Front Endocrinol. 2022;13:924199 (wzór na kąt fazowy).
9. InBody. Result Sheet Interpretation (kąt fazowy przy 50 kHz) - materiały producenta.