Otyłość kliniczna to według komisji „The Lancet Diabetes & Endocrinology” (2025) przewlekła choroba, w której nadmiar tkanki tłuszczowej zaburza pracę narządów lub codzienne funkcjonowanie. Otyłość przedkliniczna to nadmiar tłuszczu bez takich zaburzeń, ale ze zwiększonym ryzykiem chorób. Nadmiar tłuszczu trzeba potwierdzić czymś więcej niż BMI, np. obwodem talii.
Skąd nowa definicja otyłości
W styczniu 2025 roku czasopismo „The Lancet Diabetes & Endocrinology” opublikowało raport komisji 58 ekspertów z wielu specjalności i krajów, którą kierował Francesco Rubino z King's College London. W komisji zasiadały też osoby, które same żyją z otyłością, a z Polski prof. Magdalena Olszanecka-Glinianowicz ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego. Rekomendacje przyjęto metodą konsensusu.
Punktem wyjścia była krytyka BMI. Według komisji wskaźnik oparty tylko na wadze i wzroście może zarówno zawyżać, jak i zaniżać ilość tkanki tłuszczowej i mówi niewiele o zdrowiu konkretnej osoby. Dlatego eksperci zalecają, by BMI służyło do badań populacyjnych i przesiewowych, a nie jako jedyna miara przy rozpoznawaniu otyłości u konkretnego pacjenta.
To propozycja komisji ekspertów, a nie zmiana klasyfikacji WHO. W aktualnym opisie WHO nadal definiuje otyłość u dorosłych jako BMI od 30, a w klasyfikacji ICD-10 obowiązuje kod E66. Ogólne zasady rozpoznawania otyłości i jej stopnie omawiamy w artykule Otyłość - jak się ją rozpoznaje.
Otyłość, otyłość kliniczna i przedkliniczna - definicje
| Pojęcie | Definicja komisji | Co z tego wynika |
|---|---|---|
| Otyłość | stan nadmiaru tkanki tłuszczowej, z nieprawidłowym rozmieszczeniem lub funkcją tej tkanki albo bez nich; przyczyny są wieloczynnikowe i nie do końca poznane | rozpoznanie wymaga potwierdzenia nadmiaru tłuszczu, nie samej wagi |
| Otyłość przedkliniczna | nadmiar tkanki tłuszczowej przy zachowanej funkcji innych tkanek i narządów | zwykle zwiększone ryzyko otyłości klinicznej i innych chorób, m.in. cukrzycy typu 2, chorób serca, niektórych nowotworów i zaburzeń psychicznych |
| Otyłość kliniczna | przewlekła choroba ogólnoustrojowa, w której nadmiar tkanki tłuszczowej zaburza funkcję tkanek, narządów lub całego organizmu | może prowadzić do poważnych powikłań, np. zawału serca, udaru czy niewydolności nerek |
Komisja podkreśla, że ryzyko rośnie płynnie wraz z ilością tłuszczu, a podział na otyłość przedkliniczną i kliniczną ma charakter praktyczny: odróżnia stan zdrowia od choroby na potrzeby decyzji klinicznych i polityki zdrowotnej.
Krok 1: potwierdzenie nadmiaru tkanki tłuszczowej
Według komisji podwyższone BMI to sygnał do dalszej oceny, a nie rozpoznanie. Nadmiar tłuszczu trzeba potwierdzić jednym z trzech sposobów:
- bezpośredni pomiar tkanki tłuszczowej, np. densytometrią DXA lub bioimpedancją, albo
- BMI i co najmniej jeden pomiar obwodów: obwód talii, stosunek talii do bioder (WHR) lub stosunek talii do wzrostu (WHtR), albo
- co najmniej dwa pomiary obwodów, niezależnie od BMI.
Wyjątkiem jest bardzo wysokie BMI: powyżej 40 nadmiar tłuszczu można według komisji przyjąć bez dodatkowych pomiarów (więcej w artykule Otyłość olbrzymia). Do pomiarów obwodów komisja zaleca zwalidowane metody i progi dostosowane do wieku, płci i pochodzenia etnicznego, ale nie narzuca jednego zestawu liczb. W Europie najczęściej używa się progów z tabeli poniżej.
| Pomiar | Kobiety | Mężczyźni |
|---|---|---|
| Obwód talii (IDF; WHO: podwyższone ryzyko) | od 80 cm | od 94 cm |
| Obwód talii (WHO: znacznie podwyższone ryzyko) | od 88 cm | od 102 cm |
| WHR (WHO) | od 0,85 | od 0,90 |
| WHtR (NICE: podwyższone ryzyko) | od 0,5 | od 0,5 |
Szczegóły tych progów opisujemy w artykułach Obwód talii - norma, WHR - norma i WHtR - norma. Bezpośredni pomiar tłuszczu omawiamy w artykule Jak zmierzyć tkankę tłuszczową.
Te pomiary możesz zrobić w domu. BMI policzysz w kalkulatorze BMI, a WHtR poniżej:
Policz swój WHtR
Wynik WHtR od 0,5 to jeden pomiar obwodów powyżej progu. Razem z BMI od 30 albo z drugim pomiarem obwodów powyżej progu (np. talią w centymetrach lub WHR) spełnia warunek komisji, że nadmiar tłuszczu jest potwierdzony. Wszystkie trzy wskaźniki naraz policzy kalkulator ryzyka tłuszczu trzewnego.
Krok 2: czy otyłość zaburza pracę narządów - 18 kryteriów
Jeśli nadmiar tłuszczu jest potwierdzony, lekarz ocenia, czy jest to otyłość kliniczna. Rozpoznanie wymaga co najmniej jednego z dwóch warunków: objawów, wyników badań lub odchyleń w badaniu wskazujących, że otyłość upośledza pracę jakiegoś narządu, albo istotnego (z uwzględnieniem wieku) ograniczenia codziennych czynności z powodu otyłości. Dla dorosłych komisja wymieniła 18 kryteriów:
| Narząd lub układ | Kryterium (gdy wynika z otyłości) |
|---|---|
| Ośrodkowy układ nerwowy | objawy podwyższonego ciśnienia śródczaszkowego, np. pogorszenie widzenia lub nawracające bóle głowy |
| Górne drogi oddechowe | bezdechy lub spłycenia oddechu w czasie snu |
| Układ oddechowy | hipowentylacja, duszność lub świszczący oddech z powodu zmniejszonej podatności płuc lub przepony |
| Serce - komory | niewydolność serca z obniżoną frakcją wyrzutową |
| Serce - przedsionki | przewlekłe lub nawracające migotanie przedsionków |
| Krążenie płucne | nadciśnienie płucne |
| Serce - rozkurcz | przewlekłe zmęczenie i obrzęki nóg w przebiegu niewydolności serca z zachowaną frakcją wyrzutową |
| Żyły | nawracająca zakrzepica żył głębokich lub zatorowość płucna |
| Tętnice | podwyższone ciśnienie tętnicze |
| Metabolizm | jednoczesna hiperglikemia, wysokie triglicerydy i niski cholesterol HDL |
| Wątroba | stłuszczeniowa choroba wątroby z włóknieniem |
| Nerki | mikroalbuminuria z obniżonym przesączaniem kłębuszkowym (eGFR) |
| Drogi moczowe | nawracające lub przewlekłe nietrzymanie moczu |
| Układ rozrodczy - kobiety | brak owulacji, rzadkie miesiączki, zespół policystycznych jajników |
| Układ rozrodczy - mężczyźni | hipogonadyzm |
| Układ ruchu | przewlekły, silny ból kolana lub biodra ze sztywnością i ograniczonym zakresem ruchu stawu |
| Układ limfatyczny | obrzęk limfatyczny nóg powodujący przewlekły ból lub ograniczenie ruchu |
| Codzienne funkcjonowanie | istotne ograniczenie poruszania się lub podstawowych czynności: mycia, ubierania, korzystania z toalety, kontroli wydalania, jedzenia |
Tłumaczenie redakcji. U dzieci i młodzieży komisja przyjęła osobny zestaw 13 kryteriów. Kryterium metaboliczne nie jest tym samym co rozpoznanie cukrzycy typu 2: chodzi o współwystępowanie trzech zaburzeń, które odzwierciedlają skutki insulinooporności.
Tabela nie służy do samodzielnego rozpoznania. O tym, czy np. ból kolana czy nadciśnienie wynika z otyłości, a nie z innej przyczyny, decyduje lekarz po wywiadzie, badaniu i wynikach badań.
Przykłady krok po kroku
- Mężczyzna, 175 cm, 98 kg, talia 108 cm. BMI = 98 ÷ (1,75 × 1,75) = 98 ÷ 3,06 = 32,0. WHtR = 108 ÷ 175 = 0,62, a talia przekracza 102 cm. BMI i pomiar obwodów potwierdzają nadmiar tłuszczu. Jeśli lekarz nie znajdzie zaburzeń pracy narządów ani ograniczeń sprawności, będzie to otyłość przedkliniczna. Jeśli np. badanie snu wykaże bezdech senny związany z otyłością, będzie to otyłość kliniczna.
- Kobieta, 160 cm, 70 kg, talia 94 cm, biodra 100 cm. BMI = 70 ÷ 2,56 = 27,3, czyli według WHO nadwaga, nie otyłość. WHtR = 94 ÷ 160 = 0,59, a WHR = 94 ÷ 100 = 0,94. Dwa pomiary obwodów przekraczają progi (WHtR od 0,5, WHR od 0,85), więc według komisji nadmiar tłuszczu jest potwierdzony mimo BMI poniżej 30.
- Mężczyzna, 180 cm, 100 kg, talia 86 cm, trenuje siłowo. BMI = 30,9, ale WHtR = 86 ÷ 180 = 0,48 i talia poniżej 94 cm. Pomiar obwodów nie potwierdza nadmiaru tłuszczu, więc według komisji samo BMI nie wystarcza do rozpoznania otyłości. Rozstrzygnąć może badanie składu ciała.
Drugi i trzeci przykład pokazują, co zmienia nowa definicja: osoba z BMI poniżej 30 może mieć potwierdzoną otyłość, a osoba z BMI powyżej 30 nie musi jej mieć. Dlatego obwód talii warto mierzyć niezależnie od wyniku BMI. Wzorce rozmieszczenia tłuszczu opisujemy w artykułach Otyłość brzuszna i Otyłość androidalna i gynoidalna.
Co oznacza każda z diagnoz
Komisja zaleca, by osoby z otyłością kliniczną otrzymywały leczenie oparte na dowodach naukowych, którego celem jest poprawa lub ustąpienie objawów i zapobieganie uszkodzeniu narządów. Osoby z otyłością przedkliniczną powinny dostać poradnictwo zdrowotne i regularną kontrolę stanu zdrowia, a w razie potrzeby działania zmniejszające ryzyko - dobrane do indywidualnego poziomu ryzyka.
Otyłość przedkliniczna nie oznacza więc braku problemu, tylko inny cel: zapobieganie zamiast leczenia powikłań. Jakie postępowanie jest właściwe w Twoim przypadku, omówi lekarz. Komisja zwraca też uwagę, że stygmatyzacja z powodu masy ciała utrudnia leczenie, a otyłości nie należy tłumaczyć wyłącznie indywidualną odpowiedzialnością.
Jak liczymy i skąd te kryteria
- Definicje i kryteria: raport komisji Rubino i wsp. (2025), streszczenie oraz tabele 1 i 2; tłumaczenie redakcji.
- Progi obwodów: komisja nie podaje jednego zestawu liczb, tylko zaleca progi właściwe dla wieku, płci i pochodzenia. W przykładach używamy progów stosowanych w Europie: obwód talii według IDF (2006) i WHO (2008), WHR według WHO (2008), WHtR według NICE NG246 (2025).
- BMI: masa ciała (kg) ÷ wzrost (m)², klasy według WHO (raport techniczny nr 894).
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Otyłość kliniczną rozpoznaje lekarz na podstawie badania, wywiadu i wyników badań; pomiary w domu mogą jedynie wskazać, że warto taką ocenę przeprowadzić.
Najczęstsze pytania
Czym różni się otyłość kliniczna od przedklinicznej?
W obu przypadkach jest potwierdzony nadmiar tkanki tłuszczowej. W otyłości klinicznej nadmiar tłuszczu już zaburza pracę narządów lub ogranicza codzienne funkcjonowanie. W otyłości przedklinicznej narządy pracują prawidłowo, ale ryzyko chorób w przyszłości jest zwykle zwiększone.
Kto opracował nową definicję otyłości?
Komisja 58 ekspertów pod kierunkiem prof. Francesco Rubino, której raport opublikowało w styczniu 2025 roku czasopismo „The Lancet Diabetes & Endocrinology”. W komisji była także ekspertka z Polski.
Czy według nowej definicji BMI przestaje się liczyć?
Nie. BMI nadal służy jako badanie przesiewowe i do oceny ryzyka w populacji. Według komisji nie wystarcza jednak do rozpoznania otyłości u konkretnej osoby: trzeba je uzupełnić pomiarem obwodów albo składu ciała. Wyjątkiem jest BMI powyżej 40.
Czy mogę mieć otyłość przy BMI poniżej 30?
Według komisji tak, jeśli co najmniej dwa pomiary obwodów, np. WHtR i WHR, przekraczają progi albo bezpośredni pomiar tkanki tłuszczowej pokazuje jej nadmiar. Klasyfikacja WHO oparta na samym BMI nazwałaby taki wynik nadwagą lub prawidłową masą ciała.
Czy nowa definicja obowiązuje w Polsce?
To rekomendacja międzynarodowej komisji ekspertów, a nie przepis. Klasyfikacja WHO i kody ICD-10 pozostają bez zmian. Czy i jak kryteria komisji zastosuje w Twoim przypadku, zdecyduje lekarz.
Źródła
- Rubino F, Cummings DE, Eckel RH i wsp. Definition and diagnostic criteria of clinical obesity. Lancet Diabetes Endocrinol. 2025;13(3):221–262 (online 14.01.2025), streszczenie, tabele 1 i 2.
- World Health Organization. Obesity and overweight. Fact sheet, aktualizacja 2026 (dostęp 8.10.2026).
- World Health Organization. Obesity: preventing and managing the global epidemic. Report of a WHO consultation. WHO Technical Report Series 894. Genewa 2000.
- World Health Organization. Waist circumference and waist–hip ratio: report of a WHO expert consultation. Genewa 2008 (publ. 2011).
- International Diabetes Federation. The IDF consensus worldwide definition of the metabolic syndrome. Bruksela 2006.
- NICE. Overweight and obesity management (NG246). 2025.