Według europejskiego konsensusu EWGSOP2 sarkopenię rozpoznaje się w czterech krokach: podejrzenie (objawy lub kwestionariusz SARC-F), pomiar siły (uścisk dłoni poniżej 27 kg u mężczyzn i 16 kg u kobiet albo 5 wstań z krzesła dłużej niż 15 s), potwierdzenie małej masy mięśni w DXA lub BIA i ocena sprawności. Rozpoznanie stawia lekarz.
Ścieżka rozpoznania: cztery kroki F-A-C-S
Czym jest sarkopenia, jakie daje objawy i skąd się bierze, opisujemy w artykule Sarkopenia - co to jest, objawy i przyczyny. Tutaj skupiamy się na tym, jak się ją bada: jakie testy wykonuje lekarz, jak wyglądają, jakie mają progi i co z nich wynika.
Europejska grupa robocza EWGSOP w konsensusie z 2019 roku (EWGSOP2) zaleca ścieżkę opisaną skrótem F-A-C-S: Find (wyszukanie), Assess (ocena siły), Confirm (potwierdzenie), Severity (ciężkość). Każdy krok ma inne zadanie i inne narzędzia, opisane poniżej.
Kolejność nie jest przypadkowa. W EWGSOP2 głównym kryterium jest mała siła mięśni, a nie mała masa. Masa mięśni potwierdza rozpoznanie, a sprawność mówi o tym, jak bardzo choroba już ogranicza codzienne funkcjonowanie.
Kto powinien się zbadać
EWGSOP2 zaleca, by lekarz szukał sarkopenii, gdy pacjent zgłasza jej objawy lub sygnały: upadki, uczucie osłabienia, wolny chód, trudność ze wstaniem z krzesła albo chudnięcie i zanik mięśni. Wtedy warto przejść do pomiarów.
Międzynarodowe wytyczne ICFSR (Dent i wsp., 2018) idą dalej i warunkowo zalecają przesiew u wszystkich osób od 65. roku życia raz w roku albo po poważnym zdarzeniu zdrowotnym, np. upadku zakończonym pobytem w szpitalu. Autorzy proponują, by robić to przy okazji, np. podczas rocznego bilansu zdrowia czy szczepienia przeciw grypie. Do przesiewu polecają kwestionariusz SARC-F albo pomiar szybkości chodu.
Krok 1: wyszukanie - kwestionariusz SARC-F
SARC-F to krótki kwestionariusz przesiewowy, a wynik 4 punkty lub więcej to sygnał do dalszej diagnostyki. Pytania i punktację opisujemy w artykule o sarkopenii, a samodzielnie możesz wypełnić nasz test SARC-F. To tylko wskazówka, a nie rozpoznanie.
EWGSOP2 zaleca SARC-F w praktyce klinicznej, ale zwraca uwagę na jego słabość: test ma niską lub umiarkowaną czułość i bardzo wysoką swoistość, więc wykrywa głównie przypadki zaawansowane. Wysoki wynik zwykle oznacza realny problem, ale niski nie wyklucza sarkopenii. Dlatego przy wyraźnych objawach lekarz może od razu przejść do pomiaru siły.
Konsensus wymienia też inne metody wyszukiwania: test Ishii, który szacuje prawdopodobieństwo sarkopenii z wieku, siły uścisku i obwodu łydki, oraz sam obwód łydki - w EWGSOP2 próg to poniżej 31 cm. Obwód łydki może zastąpić pomiar masy mięśni tylko tam, gdzie nie ma dostępu do innych metod.
Krok 2: ocena siły - uścisk dłoni i wstawanie z krzesła
To najważniejszy krok. Lekarz lub fizjoterapeuta ma dwie proste metody:
- Siła uścisku dłoni. Pacjent siedzi i z całej siły ściska rączkę dynamometru. EWGSOP2 wskazuje dynamometr Jamar jako zwalidowany i szeroko stosowany. Wynik zależy od protokołu (pozycja, liczba prób, która ręka), dlatego w przeglądzie Robertsa i wsp. (2011) autorzy apelują o jeden standardowy sposób pomiaru.
- Test wstawania z krzesła (chair stand). Mierzy się czas, w jakim pacjent pięć razy wstanie z krzesła i usiądzie bez pomocy rąk. Test ocenia siłę mięśni nóg i jest dobrym zamiennikiem, gdy nie ma dynamometru albo pacjent ma chore dłonie.
| Test | Mężczyźni | Kobiety |
|---|---|---|
| Siła uścisku dłoni | < 27 kg | < 16 kg |
| 5 × wstanie z krzesła | > 15 s | > 15 s |
Wynik poniżej progu oznacza według EWGSOP2 sarkopenię prawdopodobną. Na tym etapie lekarz zwykle zaczyna też szukać przyczyn osłabienia, np. chorób przewlekłych, niedożywienia czy długiego unieruchomienia.
Przykład. Pan Jan, 76 lat, wstaje pięć razy z krzesła w 17 s. To więcej niż 15 s, więc siła nóg jest mała. Jego uścisk dłoni wynosi 25 kg, czyli też poniżej progu 27 kg. Oba testy wskazują na sarkopenię prawdopodobną i potrzebę dalszych badań.
Krok 3: potwierdzenie - pomiar masy mięśni (DXA, BIA)
Do potwierdzenia rozpoznania potrzebny jest pomiar ilości mięśni. EWGSOP2 ocenia ASM (appendicular skeletal muscle mass), czyli masę mięśni szkieletowych rąk i nóg, podaną w kilogramach albo podzieloną przez wzrost do kwadratu.
| Metoda | Zalety | Ograniczenia |
|---|---|---|
| DXA (densytometria) | pomiar ASM, preferowany przez część klinicystów i badaczy | aparat nieprzenośny, różne marki dają różne wyniki, wpływa nawodnienie |
| BIA (bioimpedancja) | tania, przenośna | szacuje masę ze wzoru, wpływa nawodnienie; EWGSOP2 zaleca surowe pomiary i zweryfikowany wzór (Sergi) |
| TK i MR | złoty standard dokładności | drogie, wymagają wyszkolonego personelu, rzadko w podstawowej opiece |
| Obwód łydki | wystarczy taśma | tylko gdy brak innych metod, próg < 31 cm |
| Wskaźnik | Mężczyźni | Kobiety |
|---|---|---|
| ASM | < 20 kg | < 15 kg |
| ASM ÷ wzrost² | < 7,0 kg/m² | < 5,5 kg/m² |
Mała siła i mała masa mięśni razem oznaczają sarkopenię potwierdzoną.
Przykład. Pani Maria, 74 lata, 156 cm wzrostu. Jej uścisk dłoni to 14 kg (poniżej 16 kg). W badaniu DXA ASM wynosi 12,9 kg. Liczymy: 1,56 × 1,56 = 2,43; 12,9 ÷ 2,43 ≈ 5,3 kg/m². To mniej niż 5,5 kg/m², a ASM w kilogramach jest też poniżej 15 kg. Według progów EWGSOP2 to obraz sarkopenii potwierdzonej - o rozpoznaniu decyduje jednak lekarz, który zna cały stan zdrowia pacjentki.
Waga łazienkowa z analizą składu ciała też działa na zasadzie BIA, ale podaje wynik ze wzoru producenta, a nie ASM według wzoru zweryfikowanego w badaniach. Jak czytać taki wydruk, wyjaśniamy w artykule Jak czytać wydruk z InBody, a czym różni się masa mięśni od masy beztłuszczowej - w tekście Masa mięśniowa - norma.
Krok 4: ciężkość - testy sprawności
Ostatni krok mówi, jak bardzo sarkopenia ogranicza ruch. EWGSOP2 opisuje cztery testy, które da się wykonać w większości placówek:
- Szybkość chodu - najczęściej marsz na odcinku 4 m zwykłym tempem, mierzony stoperem lub elektronicznie. Prędkość = długość odcinka ÷ czas.
- SPPB (Short Physical Performance Battery) - zestaw trzech prób: równowaga, szybkość chodu i wstawanie z krzesła; maksymalnie 12 punktów. Trwa co najmniej 10 minut, więc częściej używa się go w badaniach naukowych.
- TUG (Timed Up and Go, test „wstań i idź”) - pacjent wstaje z krzesła, idzie do znacznika 3 m dalej, zawraca, wraca i siada.
- Marsz na 400 m - ocenia chód i wytrzymałość; wymaga korytarza dłuższego niż 20 m.
| Test | Próg (kobiety i mężczyźni) |
|---|---|
| Szybkość chodu | ≤ 0,8 m/s |
| SPPB | ≤ 8 pkt |
| TUG | ≥ 20 s |
| Marsz na 400 m | nieukończony lub ≥ 6 min |
Przykład. Pani Maria przechodzi 4 m w 5,8 s. Prędkość: 4 ÷ 5,8 ≈ 0,69 m/s, czyli poniżej 0,8 m/s. Przy potwierdzonej sarkopenii oznacza to postać ciężką. Gdyby szła 4 m w 4,0 s (1,0 m/s), sprawność mieściłaby się w normie i mówilibyśmy o sarkopenii potwierdzonej, ale nie ciężkiej.
Inne kryteria: azjatyckie progi AWGS
Progi zależą od populacji, w której je ustalono. Azjatycka grupa robocza AWGS w aktualizacji z 2019 roku przyjęła inne wartości, dopasowane do osób pochodzenia azjatyckiego. Wprowadziła też pojęcie „możliwej sarkopenii” (mała siła albo mała sprawność) do użytku w podstawowej opiece zdrowotnej.
| Pomiar | EWGSOP2 | AWGS 2019 |
|---|---|---|
| Uścisk dłoni (M / K) | < 27 / < 16 kg | < 28 / < 18 kg |
| 5 × wstanie z krzesła | > 15 s | ≥ 12 s |
| ASM ÷ wzrost² (M / K) | < 7,0 / < 5,5 kg/m² (jeden próg dla DXA i BIA) | DXA: < 7,0 / < 5,4 kg/m²; BIA: < 7,0 / < 5,7 kg/m² |
| Szybkość chodu | ≤ 0,8 m/s | < 1,0 m/s (marsz na 6 m) |
| SPPB | ≤ 8 pkt | ≤ 9 pkt |
| Obwód łydki | < 31 cm (zamiast pomiaru masy, gdy brak innych metod) | < 34 cm M / < 33 cm K (przesiew) |
W EWGSOP2 szybkość chodu i SPPB służą do oceny ciężkości, a w AWGS 2019 mała sprawność jest jednym z kryteriów samego rozpoznania. W 2025 roku AWGS opublikowała kolejną aktualizację, która m.in. dodała wskaźnik masy mięśni odniesiony do BMI. W tym tekście opieramy się na kryteriach europejskich.
Czego spodziewać się u lekarza
- Wywiad. Pytania o upadki, chudnięcie, apetyt, aktywność, choroby i leki. Często wypełnia się SARC-F.
- Proste testy w gabinecie. Uścisk dłoni dynamometrem (zwykle kilka prób), pięć wstań z krzesła bez pomocy rąk, marsz na krótkim odcinku. Zajmuje to kilka minut i nie wymaga przygotowania - warto mieć wygodne buty.
- Skierowanie na pomiar składu ciała, najczęściej DXA lub BIA. Przed BIA lekarz albo pracownia może poprosić o określone przygotowanie, bo wynik zależy od nawodnienia.
- Szukanie przyczyn. Gdy sarkopenia jest prawdopodobna, lekarz sprawdza, czy nie wynika z innej choroby, niedożywienia, unieruchomienia lub leków. Może zlecić badania krwi.
- Plan postępowania i kontrola. Podstawą są ćwiczenia oporowe i odpowiednia ilość białka. Efekty sprawdza się, powtarzając te same pomiary. Szczegóły opisujemy w artykule Sarkopenia - leczenie i dieta.
Jak przygotowaliśmy ten tekst
Ścieżkę F-A-C-S, opis testów i wszystkie progi europejskie bierzemy z konsensusu EWGSOP2 (Cruz-Jentoft i wsp., 2019, tabela 3), progi azjatyckie - z aktualizacji AWGS 2019 (Chen i wsp., 2020), a zalecenia dotyczące przesiewu - z wytycznych ICFSR (Dent i wsp., 2018). Przykłady pacjentów są fikcyjne, a obliczenia (ASM ÷ wzrost², prędkość chodu) wykonała redakcja na podstawie tych progów. Kalkulatory na naszej stronie, w tym kalkulator FFMI, nie mierzą siły ani ASM i nie służą do rozpoznania sarkopenii. Tekst nie zastępuje porady lekarza.
Najczęstsze pytania
Jakie badania wykonuje się przy podejrzeniu sarkopenii?
Według EWGSOP2 najpierw mierzy się siłę: uścisk dłoni dynamometrem lub czas pięciokrotnego wstania z krzesła. Potem masę mięśni rąk i nóg (ASM), najczęściej badaniem DXA lub BIA. Na koniec sprawność: szybkość chodu, test SPPB, TUG albo marsz na 400 m.
Jaki wynik uścisku dłoni świadczy o sarkopenii?
W kryteriach europejskich EWGSOP2 za małą siłę uznaje się uścisk poniżej 27 kg u mężczyzn i poniżej 16 kg u kobiet. Sam słaby uścisk oznacza sarkopenię prawdopodobną; do potwierdzenia potrzebny jest jeszcze pomiar masy mięśni.
Czy waga z analizą składu ciała wystarczy do rozpoznania sarkopenii?
Nie. Taka waga szacuje masę mięśni ze wzoru producenta, a wynik zależy m.in. od nawodnienia. EWGSOP2 zaleca BIA ze zweryfikowanym wzorem albo DXA, a przede wszystkim pomiar siły. Rozpoznanie stawia lekarz.
Co oznacza sarkopenia ciężka?
To stan, w którym oprócz małej siły i małej masy mięśni obniżona jest też sprawność, np. szybkość chodu wynosi 0,8 m/s lub mniej albo test TUG trwa 20 s lub dłużej.
Kto powinien być badany w kierunku sarkopenii?
Osoby z objawami, takimi jak upadki, osłabienie, wolny chód czy chudnięcie. Wytyczne ICFSR proponują też coroczny przesiew u wszystkich osób od 65. roku życia oraz po poważnym zdarzeniu zdrowotnym, np. upadku z pobytem w szpitalu.
Źródła
- Cruz-Jentoft AJ, Bahat G, Bauer J i wsp. Sarcopenia: revised European consensus on definition and diagnosis (EWGSOP2). Age Ageing. 2019;48(1):16–31 (tabele 2 i 3, rycina 1).
- Dent E, Morley JE, Cruz-Jentoft AJ i wsp. International Clinical Practice Guidelines for Sarcopenia (ICFSR): screening, diagnosis and management. J Nutr Health Aging. 2018;22(10):1148–1161.
- Chen LK, Woo J, Assantachai P i wsp. Asian Working Group for Sarcopenia: 2019 consensus update on sarcopenia diagnosis and treatment. J Am Med Dir Assoc. 2020;21(3):300–307.e2.
- Malmstrom TK, Morley JE. SARC-F: a simple questionnaire to rapidly diagnose sarcopenia. J Am Med Dir Assoc. 2013;14(8):531–532.
- Roberts HC, Denison HJ, Martin HJ i wsp. A review of the measurement of grip strength in clinical and epidemiological studies: towards a standardised approach. Age Ageing. 2011;40(4):423–429.
- Endo K, Kakisaka K, Sasaki T i wsp. Prognostic performance of Asian Working Group for Sarcopenia 2019 and 2025 sarcopenia definitions in cirrhosis. Hepatol Int. 2026 (opis zmian w AWGS 2025).